Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

U njoj su spasavani ranjenici i lečeni bolesnici od kolere: Istorija jedne od prvih bolnica u Miloševoj Srbiji

Zbog svog istorijskog značaja i arhitektonske vrednosti, zgrada stare bolnice u Svilajncu predstavlja spomenik kulture i jedan od prvih centara razvoja zdravstva i zdravstvene kulture u ovom delu Srbije.

 Stara bolnica u Svilajncu Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac

Hatišerifom iz 1830. godine zdravstvene prilike i razvoj sanitetske službe nisu značajno unapređeni, iako je ovaj dokument, pored političkih i drugih sloboda, omogućio Srbiji i podizanje bolnice. Krajnje loša zdravstvena situacija u državi 1832. godine (epidemija kolere, ali i drugih zaraznih bolesti) prinudila je kneza Miloša da sa otvaranjem bolnica ipak počne.

Jedna od prvih bila je i bolnica u Svilajncu, koja se nalazila na carskom putu, između konaka u Kragujevcu i konaka u Požarevcu. Kao takva, imala je važan strateški značaj, a imala je za cilj da zaustavi bolesti i epidemije koje su se širile tom važnom saobraćajnicom.

Međutim, ta bolnica bila je kratkog veka, i već 1834. godine prestaje sa radom, ali, uprkos tome, postojala je u važnom trenutku u istoriji zdravstva Srbije i grada Svilajnca. Tek nekoliko godina kasnije, na početku XX veka, u Svilajncu je izgrađena bolnica koja je po svim standardima odgovarala modernoj bolnici tog vremena.

 Barake u Bojaci u kojima je bila smestena rezervna vojna bolnica u vreme Srpsko - turskih ratova
Barake u Bojaci u kojima je bila smestena rezervna vojna bolnica u vreme Srpsko - turskih ratova
Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Кragujevac

Istorijat bolnice u Svilajncu

Druga polovina XIX veka bila je prilično turbulentna. Srbiju su zadesili Srpsko-turski rat, Berlinski kongres, Srpsko – bugarski rat... Zbog čestih političkih previranja i ratnih sukoba, Srbija je bila podložna zaraznim bolestima, a bilo je i mnogo ranjenih vojnika kojima je lečenje bilo neophodno. Tih godina u Svilajncu su angažovani lekari visokog obrazovanja: dr Vladimir Jasnevski, dr Franja Ribnikar magistar hirurgije, dr Venceslav Stejskal i dr Svetozar Beljanski.

U vreme Srpsko-turskih ratova 1876-1878. godine u celoj Srbiji bilo je 54 rezervne vojne bolnice, a među njima je bila i bolnica u Svilajncu. Ova bolnica, poznata i kao "bolnica barake" nalazila se u naselju Bojača i raspolagala je sa oko 400 improvizovanih kreveta.

U njoj su se lečili ranjeni vojnici sa fronta, a osim njih, u Svilajnac je došlo mnogo ljudi iz jugoistočne Srbije, tražeći zaštitu i utočište od turske okupacije. Slična situacija bila je i u vreme Srpsko-bugarskog rata 1885-1886. godine, kada je Svilajnac izgledao kao pravi ratni logor (dosta vojnika je prolazilo pored grada, a bio je i popriličan broj ranjenika sa fronta).

Ratno stanje, nemaština, oskudica u ljudstvu, bili su svakodnevica, a ništa drugačije nije bilo ni početkom XX veka. Svesno situacije, srpsko stanovništvo izrazilo je stremljenje ka boljitku, pa je u Svilajncu pokrenuta inicijativa o izgradnji zgrade za bolnicu. Odobreno je oko 26.000 dinara za podizanje Sreske bolnice u Svilajncu, a zemljište koje je besplatno dodeljeno, pripadalo je Milosavu Zdravkoviću Resavcu. Sa radovima na izgradnji se kasnilo, jer je zemljište na kome je trebalo da se podigne navodno bilo nepodesno zbog rizika od poplava.

Najzad, 1907. godine, prema planovima arhitekte Svetozara Jovanovića Starijeg, započeti su radovi, a ujedno i nabavka odgovarajuće opreme i instrumenata. Bolnica je svečano otvorena 1. novembra 1909. godine i za upravnika je postavljen dr Dobrivoje Ger. Popović, koji je već pet godina radio u Svilajncu. Izgrađena bolnica imala je dva bolnička odeljenja, žensko i muško, i porodilište, i bila je jedna od najznačajnijih u tom delu Srbije.

Arhitektura bolnice u Svilajncu

Zgrada stare bolnice u Svilajncu je simetričnih proporcija i projektovana je kao bolnička zgrada sa kapacitetima koji su bili dovoljni za tadašnje bolničke potrebe. Jednostavna građevina sa elegantnim detaljima sagrađena je u neoklasicističkom stilu od opeke i kamena. Kroz centralni hol ulazilo se u lekarske ordinacije koje su bile povezane sa bolesničkim sobama skromnog izgleda, ali opremljenim svim neophodnim stvarima.

Sanitarni blokovi bili su smešteni uz bočne, sporedne ulaze, koji su oivičeni uprošćenom špaletnom izvedenom u malteru. Posebno je naglašen ulazni deo sa više kamenih ispusta, kao i strmi krov koji se na kraćim stranama završava kalkanima. Izuzetan detalj su prozori oivičeni uprošćenom špaletnom izvedenom u malteru, sa arkadom koja je, takođe, izvedena u malteru.

Danas, zgrada stare bolnice, restaurirana 2016. godine, jedna je od najlepših zgrada u Svilajncu. Zgrada je spolja omalterisana i obojena plavom bojom, dok je fasadna plastika u beloj boji, a dovratnici i venac iznad vrata su višestruko profilisani, kao i kamena rozeta iznad vrata.

 Bolnica u Svilajncu
Stara bolnica u Svilajncu
Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac

Kako je zgrada stare bolnice proglašena za kulturno dobro?

Zgrada stare bolnice u Svilajncu utvrđena je za nepokretno kulturno dobro – spomenik kulture Odlukom Vlade Republike Srbije od 17. 7. 2001. godine. Kako je reč o zgradi velikog istorijskog značaja, posebno je bilo važno da se izvrše radovi na objektu koji bi očuvali njegov autentičan izgled.

Prema tome, stručna ekipa Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kragujevac je 2005. godine otpočela radove na eksterijeru, koji su podrazumevali: prepokrivanje krova novim krovnim pokrivačem, restauracija kompletne stolarije i bojenje fasade kvalitetnim paropropusnim vodootpornim fasadnim bojama.

Takođe, izvršeni su i radovi na enterijeru, a to su bili: bojenje unutrašnjih zidova i plafona paropropusnim bojama i gletovanje svih unutrašnjih površina zidova i spuštenih plafona. Novi radovi na objektu počeli su 2016. godine kada je zgrada kompletno restaurirana po najnovijim standardima za zdravstvene ustanove.

Zgrada stare bolnice u Svilajncu, kao spomenik kulture, predstavlja vredno kulturno nasleđe Srbije i ima bogatu istoriju i tradiciju. Kao predstavnik prošlosti, ona dočarava jednu etapu u istoriji grada, i kroz svoje arhitektonske vrednosti, oživljava jednu davno ispričanu priču o zdravstvenoj kulturi u ovom delu Srbije.

Autor: Zavod za zaštitu spomenika Kragujevac

Možda će vas zanimati i:

Komentari 1

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Mika

Daj da je srušimo kao Bukovičku banju i da sazidamo nešto lepo kao krastavac u Beogradu u vodi

Najnovije

Priroda

Nauka