Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Srednjovekovno središte duhovnog, kulturnog i umetničkog života – srpska svetinja koja neguje kult kneza Lazara

Manastir Ravanica sa crkvom Sv. Vaznesenja, po svom istorijskom značaju, stilskim odlikama moravske škole i živopisom znatnih umetničkih kvaliteta, predstavlja spomenik izuzetne vrednosti.

 Freska iz manastira Ravanica Izvor: PavleMarjanovic / Shutterstock.com

Duhovno i kulturno-istorijsko nasleđe Srbije bogato je manastirima i crkvama, koji svojom postojanošću i jedinstvenom lepotom, prezentuju negovanje i čuvanje narodne svesti i tradicije. Jedan od njih je manastir Ravanica, zadužbina kneza Lazara Hrebeljanovića, u kome se čuvaju njegove mošti.

U prošlosti, Ravanica je imala značajnu ulogu u negovanju prepisivačke delatnosti i razvoju srpske književnosti, pa je kroz istoriju, postala mesto pisane reče, ali i usmenog stvaralaštva.

Možda će vas zanimati i:

Istorijat manastira Ravanica

Istorijat manastira Ravanica seže u vreme istorijskih previranja, kada su Turci već bili na granicama tadašnje srpske države. Građena je nekoliko godina pre Kosovskog boja, a o njenoj gradnji napisana je čuvena narodna pesma "Zidanje Ravanice", kojom se sve do danas veliča i slavi ova raskošna i impozantna građevina.

Ravanica je građena je od kamena i opeke i ukrašena bogatom reljefnom plastikom i keramoplastičnim dekorativnim elementima do najsitnijih detalja.

Nakon pogibije kneza Lazara na Kosovom polju 1389. godine, Turci su započeli sa razaranjem i spaljivanjem manastira i uništavanjem srpske pravoslavne vere i kulture. Ravanica je već krajem XIV veka postala žrtva turskih naleta, kada je prvi put spaljena. Kasnije, kao i većina drugih manastira, i Ravanica je često iznova paljena i razarana, pri čemu je ostala bez mnogih svojih nekadašnjih dragocenosti (brojne kompozicije su izbledele, živopis je bio teško oštećen). Uprkos tome, nije izgubila svoj sjaj.

Tokom Bečkog rata u XVII veku Ravanica je teško oštećena, a veliki broj monaha je pobijen. Zbog sve veće odmazde Osmanlija, monasi su napustili manastir i priključili se Velikoj seobi Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Tom prilikom monasi su sa sobom poneli čak u Mađarsku (Sent Andreja) mošti ktitora koje su bile veoma poštovane i cenjene u narodu, kao i neophodne bogoslužbene stvari i rukopisne knjige.

Tokom novog austrijsko-turskog rata u kome je severna Srbija oslobođena, u manastir se 1717. godine vraća jedini preživeli monah Stefan. On je ovaj nekada raskošan i živopisan manastir zatekao obrastao u šiprag. Monah Stefan se sve do svoje smrti, 1729. godine, posvetio se obnovi Ravanice.

 Ravanica Izvor: Shutterstock

Arhitektura i slikarstvo manastira Ravanica

Manastir Ravanica sa crkvom Svetog Vaznesenja predstavljao jedan drugačiji stil arhitekture, do tada, neviđen na prostorima srpske države. Manastir moravske stilske grupe, kom pripadaju i drugi manastiri građeni u slivu reke Morave, ima veliki značaj i ulogu u srpskoj arhitekturi i istoriji. Gradnjom Ravanice, knez Lazar se nadovezuje na kulturnu baštinu nemanjićkog razdoblja, a sa druge strane, majstori koje je angažovao pokazuju inovativnost.

Po svojim arhitektonskim i likovnim obeležjima, Ravanica predstavlja početak graditeljstva u takozvanom moravskom stilu i kao takva vremenom postaje reprezent ovog stila.

Kompleks manastira sastoji se iz crkve posvećene Vaznesenju, trpezarije i konaka, a tu su i ostaci nekadašnjeg moćnog utvrđenja sa sedam kula, koje je okruživalo i štitilo manastir od napada neprijatelja.

Crkva predstavlja originalno arhitektonsko rešenje nastalo spajanjem svetogorske tradicije trolisne osnove i modela upisanog krsta sa pet kupola, odomaćenog u vreme kralja Milutina. Crkva je zidana naizmeničnim redovima kamena i opeke, a ukrašena je izuzetno bogatom reljefnom plastikom i dekorativnim elementima. Autentičnost crkve izražena je i u mnogobrojnim prozorima na svim stranama, koji su zastakljeni raznobojnim staklom.

Do danas su sačuvane tri kule i deo severnog bedema, ali je za potrebe odbrane manastira podignutog u dolini sigurno bilo neophodno veliko i jako utvrđenje. U starim izvorima se pominje da je manastirska utvrda imala 7 pirgova, dok je jedan putopisac 1568. godine video svega 4 očuvane kule. U prvoj polovini XIX veka, 1829. godine, je unutar manastirskog kompleksa još uvek postojala velika trpezarija iz srednjeg veka, ali do danas, nije sačuvana.

Slikarstvo Ravanice takođe predstavlja začetak novog stila. Živopisanje hrama počelo je neposredno nakon gradnje manastira, a završeno je pre početka Kosovskog boja, dok je izmenjena ktitorska kompozicija nastala nakon pogibije kneza Lazara.

Unutrašnjost hrama je dodatno ukrašena ikonostasom, koji je verovatno postavljen prilikom velike obnove, koju je u prvoj polovini XIX veka izvršio knez Miloš Obrenović. Tačnih istorijskih podataka nema, ali prema stilskim odlikama, pretpostavlja se da je ikonostas delo Miloševih slikara, koji su na čelu sa Janjom Molerom, izradili nekoliko ikonostasa u Srbiji tokom druge i treće decenije XIX veka.

Ravaničko fresko-slikarstvo, iako znatno oštećeno, sačuvane su pojedine kompozicije i figure u celini i ubraja se među najveća ostvarenja slikarstva tog vremena kod nas. Posebno se ističu: ktitorska kompozicija, friz medaljona, figure svetih ratnika, velika kompozicija Ulazak Hristov u Jerusalim i druge.

 Manastir Ravanica pogled od gore Izvor: Shutterstock

Kako je manastir Ravanica proglašen za kulturno dobro?

Ravanica, koja je vekovima uprkos teškoj sudbini zračila duhovnošću, dostojanstveno je dočekala da 5. marta 1948. godine odlukom Zavoda za naučno proučavanje spomenika kulture Beograd bude proglašena za nepokretno kulturno dobro-spomenik kulture, a za kulturno dobro od izuzetnog značaja kategorisana je Odlukom Skupštine SRS od 7. aprila 1979. godine.

Odmah nakon što je proglašena za spomenik kulture, započeti su radovi na arhitekturi manastira, pa je tako tokom 50-tih i 60-tih godina XX veka, grupa slikara konzervatora započela konzervaciju fresaka. U toku slikarsko-konzervatorskih radova skinuti su stari prozori na crkvi, a istovremeno je pokrenuto i pitanje popločanog poda u crkvi.

Narednih godina nastavljeni su arheološki radovi i oni se samo nadovezuju na prethodne i predstavljaju nastavak već započetih radova. Tokom sedamdesetih godina XX veka pristupilo se radu na konzervaciji i restauraciji utvrđenja (počelo se sa konzervacijom i restauracijom zidova od ulazne kule prema jugoistoku), ali i na prepokrivanju kule. Osamdesete godine obeležili su radovi na rekonstrukciji i dogradnji malog konaka u severozapadnom delu utvrđenja, zaštiti kamene dekorativne plastike na fasadama crkve i na ikonostasu.

Posebno su značajni radovi od 2018. godine kada je stručna ekipa Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kragujevac započela konzervatorsko-restauratorske radove na proširenju Male kapije u okviru Severnog bedema na manastiru, koji su uspešno realizovani. Konzervatorsko-restauratorski radovi na sanaciji dela istočnog bedema utvrđenja manastira se trenutno obavljaju.

Kao kulturna baština srpskog naroda, njegove tradicije i neimarstva, Ravanica grandiozno i dostojanstveno prezentuje svu duhovnu i umetničku dragocenost jedne sakralne građevine srednjeg veka. Ona je tokom vekova bila značajno središte duhovnog, kulturnog, književnog i umetničkog života i kao takva uticala je na nastanak više crkava i manastira, među kojima se ističu obližnji manastir Sisojevac i crkve u Petruškoj oblasti.

Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac

Možda će vas zanimati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Inicijalizacija u toku...

Najnovije

Priroda

Nauka