Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Procene su da će se obnoviti do 2066. godine: Šta je ozonski omotač i zašto je tako važan?

Zemljin ozonski omotač se smatra najranijim simbolom globalne degradacije životne sredine, ali on je sada prema procenama stručnjaka na putu da se oporavi do sredine 21. veka.

 Ozonski omotač_1318165910.jpg Izvor: Shutterstock

OVAJ ŠTIT koji se nalazi u stratosferi na visini od 15 do 30 km iznad površine Zemlje je veoma važan jer apsorbuje ultraljubičasto zračenje Sunca i njegove štetne UVB zrake - za koje su dosadašnja istraživanja pokazavala da su povezani sa povećanim rizikom od raka kože i katarakte, uništavanjem biljaka i morskih sistema. Zato se on ponekad označava i kao "dobar", a naučnici ističu da ga ne treba mešati sa troposferskim ili prizemnim "lošim" ozonom, ključnom komponentom zagađenog vazduha koji je povezan sa respiratornim oboljenjima.

Ozon ili O3 je veoma reaktivan gas čiji se molekuli sastoje od tri atoma kiseonika. Njegova koncentracija u atmosferi prirodno varira u zavisnosti od godišnjih doba i geografskih širina, ali su one generalno bile stabilne kada je 1957. godine započeto sa merenjima.  Ipak, revolucionarna istraživanja iz 1970-ih i 1980-ih otkrila su prve znake nevolje.

Pretnja zvana "ozonska rupa"

Godine 1974., Mario Molina i Šervud Roland, dva hemičara sa Univerziteta Kalifornije, objavili su članak u časopisu Nature u kom su detaljno opisali kakvu pretnju po ozonski omotač predstavljaju gasovi hlorofluorougljenika. U to vreme, CFC su se obično koristili u aerosolnim sprejevima i kao rashladne tečnosti u mnogim frižiderima, koji su se u stratosferi uz pomoć sunčevih UV zraka razlagali u supstance kao što je hlor.

Ovo revolucionarno istraživanje - za koje su spomenuti naučnici 1995. godine dobili Nobelovu nagradu za hemiju - ukazalo je da atmosfera ima "određeni kapacitet za apsorpciju atoma hlora" u stratosferi. Danas znamo da jedan atom hlora može da uništi više od 100.000 molekula ozona, što znači da on na ovaj način nestaje brže nego što može da se obnovi. 

Rezultati studije Moline i Rolanda su potvrđeni 1985. godine, kada je tim engleskih naučnika pronašao rupu u ozonskom omotaču iznad Antarktika koja je kasnije povezana sa CFC-ima. "Rupa" je zapravo oblast stratosfere sa izuzetno niskim koncentracijama ozona, a prema studiji objavljenoj u Nature Climate Change iz 2020. godine, njegova degradacija na Severnom polu je dovela do bržeg zagrevanja Arktika.

Trenutni status

U izveštaju objavljenom početkom 2023. godine, naučnici koji prate ozonski omotač primetili su da se Zemljina atmosfera oporavlja. Veći deo ozonskog omotača će se polako vratiti u stanje iz 1980. godine - pre nego što se ozonska rupa pojavila - do 2040. godine. Dok bi veće ozonske rupe iznad Arktika i Antarktika trebalo bi da se oporave do 2045. i 2066. godine.

Za ovaj napredak prema mišljenju stručnjaka pre svega treba da zahvalimo Montrealskom protokolu o supstancama koje oštećuju ozonski omotač, značajnom sporazumu koji je 1987. godine potpisalo 197 zemalja članica UN. Da nije došlo do ovog dogovra, prema analizama EPA-e, procena je da bi SAD zabeležile dodatnih 280 miliona slučajeva raka kože izazvanih oštećenjem ozona, kao i veći porast temperatura. 

Skoro sve hemikalije koje uništavaju ozonski omotač zabranjene Montrealskim protokolom su postepeno uklonjene, ali se neki štetni gasovi i dalje koriste. Poput, hidrohlorofluorougljenika koji predstavljaju mali deo emisija u poređenju sa ugljen-dioksidom i drugim gasovima staklene bašte. Ipak, njihov efekat zagrevanja planete podstakao je na nastanak dodatka Kigalijskog amandmana iz 2016. godine. Izmene, koja je stupila na snagu u januaru 2019. godine i čiji cilj je da smanjiti upotrebu HFC-a za više od 80 procenata u naredne tri decenije.

U međuvremenu, kompanije i naučnici rade na razvoju alternativa pogodnih za klimu, uključujući nove rashladne tečnosti i tehnologije koje smanjuju ili u potpunosti eliminišu zavisnost od hemikalija.

Možda će vas interesovati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Najnovije

Priroda

Nauka