Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Zemlja

Dunavom do novog života: Priča o podunavskim Nemcima

Autor Aleksandra Jovanović
Autor Aleksandra Jovanović

Od suživota, preko posledica Drugog svetskog rata i njihovog prećutkivanja, do današnjeg dozivanja sećanja. Podunavski Nemci, naši sugrađani.

 Izvor: Foto: Dragoljub Zamurović

Nemci su naseljeni u ove krajeve tokom XVIII veka odlukom bečkog dvora da privredno ojača krajeve koji su opusteli nakon ratova protiv Turaka. Uglavnom su došli iz jugozapadnih nemačkih pokrajina Alzasa, Lotaringije, Hesena, Falca, Badena i Virtemberga, i manjim delom iz Švapske. Nije poznato zbog čega su ih novi susedi, uglavnom Srbi, nazvali jedinstvenim imenom, po ovoj poslednjoj pokrajini – Švabe. Računa se da ih je tada na područje današnje Vojvodine naseljeno oko 150.000. Njihov novi zavičaj ubrzo je izmenio lice: planski su sagrađena nova naselja, izgradnjom kanalske mreže velike plavne površine pretvorene su u kvalitetno poljoprivredno zemljište, razvilo se zanatstvo, začeta je industrija (mlinarstvo, kudeljarstvo, ciglarstvo, pivarstvo), a sledstveno tome trgovina i bankarstvo. Izgrađena je i značajna mreža puteva i železničkih pruga, a gradovi su poprimili evropski izgled. Ali nije sve išlo lako. Prvi doseljenici su umirali od malarije, drugi padali od iscrpljenosti, pa je s vremenom nastala krilatica: „Prvima smrt, drugima patnja, trećima hleb.” Naravno, sve je postignuto u suživotu, pre svega, s najbrojnijim Srbima i Mađarima. 

Software:Adobe Photoshop CS6 (Macintosh) Created: 2017:02:24 15:35:38
Izvor: Profimedia/Shutterstock
Katolička crkva Uznesenje Marijino u Apatinu Foto: Dragoljub Zamurović 

Srbi su, takođe, planski naseljeni. Posebno su bili privilegovani kao branitelji granica, pa su imali kulturnu i versku autonomiju, a bili su i jedini narod u Austrougarskoj carevini koji je imao svoje autonomne regije zasnovane na nacionalnoj osnovi (Velikokikindski distrikt od 1774. do 1876, Bečejski distrikt od 1751. do 1848, Vojvodstvo Srbija i Temišvarski Banat od 1849. do 1860, brojne autonomne varoši i gradovi...). Sterija, Đura Jakšić, Dimitrije Davidović, Žefarović, Zaharije Orfelin, Jovan Đorđević, Laza Kostić, Pupin, kao i Matica srpska u Novom Sadu, Mitropolija u Sremskim Karlovcima, Vladičanski dvor u Vršcu i stotine pravoslavnih crkava širom današnje Vojvodine – mogli su nastati samo u prosperitetnom okruženju. Ipak, nosioci privrednog razvoja bili su Nemci: jednu od prvih fabrika na teritoriji današnje Vojvodine, pivaru u Velikom Bečkereku (današnjem Zrenjaninu), osnovao je Sebastijan Kracajzen 1745. godine, fabriku sapuna u Novom Sadu – Jakob Šicer 1872, pivaru u Vršcu – porodica Cofman 1875, fabriku kudelje u Odžacima – Johan Ertl 1907. godine. Poznati su bili mlinovi Karla Hefnera i sinova u Novom Sadu i Gutveina Šmita i drugova u Crvenki, Banatski šampanjski podrum u Vršcu Karla Hauzera, ciglane Matije Bahmana u Pančevu, braće Bon u Kikindi i Julija Dauna u Velikom Bečkereku. Ime Hajnriha Orenštajna vezano je za uspostavljanje industrijske proizvodnje cementa u Beočinu. Ovde će se 1860. godine proizvoditi čak polovina celokupnog cementa u Ugarskoj.

Author: Dobrila Zamurović Description: Fotograf Dragoljub Zamurović snima doček Podunavskih Švaba i njihovih potomaka u Kljajićevu. Software:Adobe Photoshop CC 2014 (Macintosh) Created: 2016:10:23 22:28:05
Izvor: Profimedia/Shutterstock
Foto: Dobrila Zamurović

Prvi svetski rat izazvao je raspad Austrougarske, pa Nemci nastanjeni na teritoriji novostvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca postaju nacionalna manjina. Nova situacija ih tera da rade na svom ekonomskom, političkom i kulturnom organizovanju, što je odgovaralo i gotovo opsesivnoj tendenciji nemačke spoljne politike Štrezemanove ere (1923–1929) da se na teritorijalne gubitke iz 1918. i 1919. odgovori zalaganjem Rajha za prava nemačkih manjina. Ova nastojanja potpomagala je i nauka, pre svega istoriografi ja, etnologija i geografi ja, pa je tako 1923. godine tibingenski geograf Herman Ridiger skovao naziv „podunavske Švabe” (za one koji su živeli na teritoriji današnje Vojvodine). 

Dolaskom Hitlera na vlast (1933) navedena organizovanost menja prvobitni karakter, što će kulminirati tokom Drugog svetskog rata učešćem jednog broja podunavskih Švaba u jedinicama nemačke oružane sile (procenjuje se da ih je oko 20.000, nastanjenih na teritoriji predratne Jugoslavije, pristupilo Vermahtu i SS jedinicama početkom rata, a isti broj prisilno je regrutovan posle 1943. godine). Naravno, bilo je među njima i protivnika tog učešća, ali to posleratna koministička vlast nije priznala, već je zvanično optužila celu nemačku manjinu za „narodnog neprijatelja”, oduzela joj sva građanska prava i konfiskovala imovinu.

Tagovi

Inicijalizacija u toku...

Najnovije

Priroda

Nauka