Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Vesti i zanimljivosti

Veliki uspeh: Prva Srpkinja u finalu najprestižnije evropske nagrade za pronalazače

Autor Biljana Drazovic
Autor Biljana Drazovic

Naučnica Gordana Vunjak-Novaković nominovana za finalistkinju prestižne Evropske nagrade za pronalazače 2021. za inovativni doprinos u bio-medicinskom inženjerstvu, objavio je juče Evropski zavod za patente (EZP). Njena naučna inovacija, ...

Izvor: Foto: Privatna arhiva

Naučnica Gordana Vunjak-Novaković nominovana za finalistkinju prestižne Evropske nagrade za pronalazače 2021. za inovativni doprinos u bio-medicinskom inženjerstvu, objavio je juče Evropski zavod za patente (EZP). Rad srpsko-američke naučnice rešio je kompleksne probleme u vezi sa zamenom oštećenog tkiva, što je opredelilo EZP da prvi put naučnik iz Srbije bude jedan od troje finalista u prestižnoj kategoriji "Životno delo".

"Tokom svoje naučne karijere, Gordana Vunjak-Novaković dala je ogroman doprinos inženjerstvu tkiva, jednom od najperspektivnijih načina za produženje ljudskog veka i poboljšanje kvaliteta života", rekao je predsednik Evropskog zavoda za patente Antonio Kampinos (António Campinos), saopštavajući imena finalista za 2021. godinu. "Njena naučna inovacija, preduzetnički način razmišljanja i patentirani pronalasci nude mogućnost bezbednije rehabilitacione medicine kod mišićno-koštanih, srčanih i plućnih stanja, otvarajući vrata novom dobu regenerativne medicine."

Povezane vesti

Povezane vesti

Istraživačica, koju je kao dete inspirisala naučna posebnost najvećeg srpskog uma Nikole Tesle, pionir je alternativnog pristupa koji obuhvata laboratorijsko uzgajanje ćelija. Svoju višedecenijsku karijeru srpska naučnica je posvetila razvoju ex-vivo tehnike inženjerstva tkiva koja omogućava bezbednijii i precizniji način kultivacije koštanog, srčanog, plućnog i vaskularnog tkiva, bilo za transplantaciju, modeliranje bolesti ili ispitivanje lekova.

Pre nego što je razvila svoju tehniku, zamena tkiva je podrazumevala ili bolan graft iz tela pacijenta (autologni implantat, odnosno kost iz drugog dela tela pacijenta), ili je nosila rizik od odbacivanja od strane imunog sistema u slučaju graftova uzetih sa leša. Pionirska tehnika Vunjak-Novaković uključuje ex vivo stvaranje živih bioloških graftova putem kultivacije novog komada tkiva iz sopstvenih ćelija pacijenta, u potpunosti eliminišući ove probleme.

Pobednici EPZ godišnje nagrade za inovaciju za 2021. biće proglašeni na ceremoniji koja počinje 17. juna u 19 h, a koja je ove godine osmišljena kao digitalni događaj za svetsku publiku.

Kontrolisano okruženje

Zamena oštećenog ili istrošenog tkiva je dugo bila cilj naučnika koji rade u biomedicinskom polju. Osamdesetih godina prošlog veka, kada je Vunjak-Novaković započela svoju karijeru, preovladavao je pristup kombinovanja ćelija i biomaterijala i njihova ugradnja u telo, sa namerom da takav transplant pronađe način da regeneriše tkiva.

Istraživačica je pionir alternativnog pristupa koji obuhvata laboratorijsko uzgajanje ćelija uz pažljivo kontrolisanje eksternih okruženja (temperatura, pH, nutrijenti, kiseonik, faktori rasta i fizičke sile) kako bi se uticalo na vrstu tkiva u koje se ćelije razvijaju, praćeno implantacijom ovog tkiva u telo. "Ćelije ne možete da prevarite", kaže Vunjak-Novaković. "Morate im pružiti pun spektar uslova koje imaju u prirodi."

Njen rad direktno doprinosi produženju ljudskog veka i poboljšanju kvaliteta života.
Izvor: Profimedia/Shutterstock

Foto: Privatna arhiva

Facijalna hirurgija bila je primarni fokus Vunjak-Novaković i EpiBone-a, jedne od kompanija čiji je suosnivač. Da bi se napravile inženjerski projektovane kosti lica, nedostajuće ili oštećeno područje se skenira ne bi li se definisao precizan oblik defekta, što pomaže u stvaranju 3D modela potrebne zamenske kosti. Model se potom unosi u uređaj za mikrofabrikaciju kako bi se deo svinjske ili goveđe kosti izrezao u isti oblik, stvarajući matricu u kojoj će rasti novo koštano tkivo.

Model se naseljava matičnim ćelijama iz abdominalnog masnog tkiva pacijenta i smešta u bioreaktor, koji oponaša precizno kalibrisane uslove u ljudskom telu, omogućavajući kosti da raste. Budući da se koštano tkivo neprestano obnavlja, animalni model je na kraju zamenjen sopstvenom kosti pacijenta. Vunjak-Novaković veruje da je EpiBone jedina kompanija koja može da izvrši individualno prilagođavanje kostiju pacijenata njihovoj biologiji i anatomskom obliku.

Tokom svoje naučne karijere, Gordana Vunjak-Novaković dala je ogroman doprinos inženjerstvu tkiva, jednom od najperspektivnijih načina za produženje ljudskog veka i poboljšanje kvaliteta života.

Evropski patent za metodu regeneracije kostiju koju je razvila Vunjak-Novaković odobren je 2016. godine. Po njenim rečima, patenti su bili presudni za pomak njenog istraživanja u komercijalnu upotrebu. "Ako vidimo da imamo tehnologiju koja može da se patentira – što znači nešto što nije očigledno, a moglo bi da napravi veliku razliku u nekoj oblasti nauke, inženjerstva ili medicine, tada uvek podnosimo privremenu patentnu prijavu, pre nego što o tom otkriću počnemo da govorimo na naučnim skupovima ili objavimo naučni rad", navodi ona.

Vunjak-Novaković je takođe razvila protokol za inženjering srčanog tkiva nalik onom kod odraslih ljudi, koji trenutno komercijalizuje TARA Biosystems, još jedna kompanija čiji je suosnivač. Ova tehnologija stvara živo srčano tkivo za biomedicinska istraživanja, uključujući in vitro ispitivanje novih lekova.

Srpsko-američka naučnica je i deo tima koji predvodi istraživanje o regeneraciji teško oštećenih pluća za transplantaciju, tako što ih nekoliko dana pre transplantacije povezuje sa cirkulatornim sistemom primaoca, što može imati pozitivne implikacije na uspeh transplantacije pluća. Trenutno, do 80% donorskih pluća se odbija zbog ozbiljnih, ali potencijalno reverzibilnih povreda.

EpiBone se nada da će uspeti da izrađuje projektovane koštane proizvode za decu sa urođenim deformitetima glave i lica. Trenutno, deca sa takvim stanjima moraju da prođu nekoliko operacija tokom godina, jer su potrebni zamenski graftovi kako dete raste.

Liderstvo u inženjerstvu tkiva

Sa više od 53.400 citata i više od 420 članaka u naučnim časopisima, Vunjak-Novaković danas spada među najcitiranije inženjere na svetu, a tokom svoje karijere dobila je brojne nagrade i priznanja. U 2007. godini postala je prva žena inženjer koja je održala direktorsko predavanje na Nacionalnom institutu za zdravlje, a sledeće godine primljena je u Međunarodnu kuću slavnih žena u tehnologiji. Ona je prvi inženjer u istoriji Univerziteta Kolumbija promovisan u rang University Professor, koji ima samo petnaestak aktivnih profesora, od preko četiri hiljade angažovanih na tom Univerzitetu. Vunjak-Novaković je i jedina žena na Kolumbiji izabrana u četiri američke akademije (Inženjerstvo, Medicina, Nauka i umetnost, Pronalazaštvo).

Njen rad direktno doprinosi produženju ljudskog veka i poboljšanju kvaliteta života.
Izvor: Profimedia/Shutterstock

Foto: Privatna arhiva

Uz EpiBone, koji trenutno ima 20 zaposlenih i privukao je više od 10 miliona evra investicija, Vunjak-Novaković je suosnivač još tri kompanije. Tu spadaju TARA Biosystems, koji izrađuje srcoliko tkivo za upotrebu u testiranju lekova; Xylyx Bio, koji proizvodi materijal specifičan za tkivo kako bi podržao rast ćelija; i Immplacate Health, koja koristi matične ćelije za suzbijanje različitih autoimunih i zapaljenskih poremećaja. Trenutno istražuje da li bi njihova tehnologija mogla da oporavi pluća oštećena usled COVID-19, i testira novi tretman zasnovan na inhalacionoj terapiji, gde aktivnu komponentu leka predstavlja molekul koji izlučuju matične ćelije.

Uz preduzetničku i naučnu izvrsnost, Vunjak-Novaković je pokazala i impresivnu posvećenost podršci kolegama i negovanju nove generacije istraživača, obučivši preko 150 mlađih predavača, kliničkih saradnika, postdoktoranata, studenata medicine i postdiplomaca, od kojih su mnogi predavači na univerzitetima širom sveta ili rukovodioci u biotehnološkoj industriji.

Mentorsku ulogu smatra jednim od najznačajnijih aspekata svoje karijere: "Mentorstvo je najbolja i najvažnija komponenta onoga što radimo u akademskoj zajednici. Budućnost inženjerstva i medicine počiva na mladim talentima koji se bave naučnim istraživanjima", kaže ona.

Možda će vas zanimati i:

Povezane vesti

Povezane vesti

Povezane vesti

Najnovije

Priroda

Nauka