Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Uznemirujuća istorija kurua, fatalne bolesti mozga uzrokovane kanibalizmom u plemenu Fore

Na svom vrhuncu 1950-ih i 60-ih, epidemija kurua - smrtonosnog smeha - je gotovo desetkovala pripadnike plemena Fore.

Tamnoputa deca plemena Fore sede na podu Izvor: Printscreen YouTube/Trung Nguyễn

Sve do 1930-ih, niko nije ni znao da Fore, narod Papue Nove Gvineje uopšte postoji. U jednom od najmanje istraženih regiona na svetu, pleme Fore je godinama živelo nezavisno, i razvijalo svoju prepoznatljivu kulturu i rituale za koje nisu znali čak ni stanovnici istog ostrva. Jedna od ovih tradicija bio je ritualni kanibalizam, koji je doveo do široko rasprostranjene bolesti zvane kuru.

Australijski kopači zlata bili su prvi koji su uspostavili kontakt sa starosedeocima koji su živeli u istočnim visoravnima Papue Nove Gvineje. Nakon njih, stigli su i istraživači i oficiri koji su patrolirali tim područjem. Nakon više od 20 godina, otkriven je kanibalizam u plemenu Fore, kao i posledice koje ostavlja.

Možda će vas zanimati i:

Kanibalizam je trebalo da bude čin ljubavi i tuge - jer su jeli tela svojih preminulih. Ali uprkos njihovim namerama, većina ljudi širom sveta užasnuto je gledala na ovaj ritual i njegove posledice.

Ova praksa je direktno dovela do širenja kurua. Takođe poznat i kao "smrtonosni smeh", kuru je fatalna bolest mozga. Oboleli od kurua gube kontrolu nad svojim emocijama, udovima i telesnim funkcijama. Mnoge žrtve pate od nekontrolisanih napada smeha - i umiru manje od godinu dana nakon što su prvi put pokazali simptome bolesti.

Na vrhuncu epidemije 1950-ih, zbog kurua je nestajalo dva procenta plemena godišnje.

Kada se bolest pojavila?

Papua Nova Gvineja je poznata po stotinama starosedelačkih grupa koje su hiljadama godina ostale izolovane. U svojim domovima smeštenim među gustim šumama, ove grupe su razvile niz ritualnih praksi.

Kada su u 16. veku portugalski i španski istraživači prvi put stigli u ovaj region, kontaktirali su samo sa onima koji su živeli na obalama. Mnoge starosedelačke grupe nisu imale kontakt sa ljudima iz drugih zemalja sve do 20. veka.

Neke od udaljenijih grupa - poput Fore - praktikovale su kanibalizam. Iako je svako pleme različito pristupilo ritualu, pleme Fore je čvrsto verovalo da je to sveti pogrebni obred. Oni su kuvali i jeli svoje voljene kada bi preminuli misleći da će na taj način ukrotiti duh mrtvog tela i odati počast pokojniku.

Pripadnici plemena Fore su verovali da je mnogo bolje da telo pokojnika pojedu ljudi koji ga vole nego crvi i insekti.

Obično su žene bile te koje su imale zadatak da pojedu preminulog - jer se smatralo da njihova tela mogu da podnesu prisustvo "opasnog" duha. Pojele bi gotovo svaki komad "mesa" i organe u telu osim žučne kese. Ono što se kasnije ispostavilo kao najvažnije, jeo se i mozak. Žene bi ponekad davale zalogaje i svojoj deci.

Iako su misionari i kolonijalni zvaničnici osudili kanibalizam u plemenima koja su ga praktikovala, ritual je ostao široko rasprostranjen među grupama naroda Fore. Ne zna se tačno kada se bolest kuru prvi put pojavila, ali neki istraživači veruju da je to bilo oko 1910-ih ili 1920-ih, samo nekoliko decenija pre nego što su stupili u kontakt sa strancima.

Tome u prilog govori nepominjanje bolesti u usmenim predanjima plemena Fore. Takođe, i sami pripadnici plemena su tih godina primetili da bolest utiče na brojnost njihove populacije. Da su živeli sa kuruom generacijama, verovatno ih ne bi bilo. Kada su se susreli sa australijskim i američkim istraživačima 1950-ih, bilo ih je oko 11.000.

Problem sa kojim su se suočili ljudi plemena Fore i istraživači bio je taj što niko nije znao šta je kuru ili kako se širi. Znali su samo da je smrt od smeha postala epidemija zbog koje umire do 200 ljudi godišnje. 

Kako je ritualni kanibalizam izazvao epidemiju smeha

Antropolog Širli Lindenbaum i njen tadašnji suprug Robert Glas bili su među naučnicima koji su bili uključeni u prvu studiju posvećenu kuruu 1961. Putujući od sela do sela zajdnice Fore, ispitivali su moguće uzroke bolesti. Nakon što su isključili kontaminante, ubrzo su shvatili da bolest nije genetska, jer pogađa žene i decu u istim društvenim grupama, a ne iste genetske grupe.

Tokom njihove druge posete, novozelandski neurolog i epidemiolog dr R.V. Hornbruk, takođe član istraživačke grupe, postavio je ključno pitanje: "Šta to odrasle žene i deca oba pola u plemenu Fore rade a da odrasli muškarci ne?" Ubrzo se nametnuo i odgovor. Praktikovali su kanibalizam.

Iako su neki stručnjaci bili skeptični, Lindenbaum i njene kolege su bile uporne i dosledne, pa je Američki nacionalni institut za zdravlje testirao njihovu teoriju. Istraživači su tada uzorke zaraženih ljudskih mozgova dali šimpanzama. Kada su počele da pokazuju znake kurua nekoliko meseci kasnije, hipoteza je potvrđena.

Odgovor na centralno pitanje - šta je izazivalo kuru je bilo tu, ali bilo je još nekih nedoumica.

Fore nije bila jedina grupa u istoriji koja je praktikovala kanibalizam, ali su bili prvi poznati narod kod kog se pojavila ova bolest. Dakle, šta je tačno izazvalo ovu neobičnu bolest među pripadnicima plemena Fore, ali ne i drugim plemenima?

Mnogi stručnjaci veruju da je sve počelo nakon što je jedna osoba razvila neurološko stanje slično kuruu pod nazivom Krojcfeld-Jakobova bolest.

Obe bolesti su uzrokovane prionima, proteinima koji se savijaju na neobičan način, formirajući lezije u mozgu i uzrokujući duboko oštećenje nervnog sistema i a onda i na ostatak tela. Obe bolesti su takođe fatalne i često uzrokuju smrt oko godinu dana nakon što se prvi simptomi pojave.

Istraživači su izneli teoriju da je član Fore koji je razvio Krojcfeld-Jakobovu bolest umro negde 1910-ih ili 1920-ih. Kada je telo ove osobe pojedeno, prioni iz njegovog moždanog tkiva su se proširili na one koji su ga pojeli. Oni su dalje preneli bolest na one koji su pojeli njih i tako se nastavio niz. Bez pristupa modernoj medicini, pripadnici plemena Fore nisu mogli da otkriju šta im se dešava.

Kada se epidemija kurua konačno završila?

Broj slučajeva kurua postepeno se smanjivao tokom godina nakon otkrića istraživača.

Prema Majklu Alpersu, medicinskom istraživaču na Univerzitetu Kertin u Australiji koji je proučavao bolest, poslednja žrtva kurua umrla je 2009. A epidemija kurua u plemenu Fore je zvanično proglašena završenom 2012. godine.

Danas pleme Fore broji oko 20.000 ljudi — što je skoro duplo više u odnosu na broj na vrhuncu epidemije.

Istraživači koji su radili na eksperimentu sa šimpanzama dobili su Nobelovu nagradu, a znanje stečeno istraživanjem dovelo je do daljih otkrića u razumevanju bolesti kao što su Krojcfeld-Jakobova bolest, goveđa spongiformna encefalopatija (ili "bolest ludih krava") i neurodegenerativne bolesti poput Alchajmerove bolesti.

Nedavno su istraživači otkrili i da je kanibalizam u plemenu Fore rezultiralo jedinstvenom adaptacijom. 2015. godine stručnjaci su otkrili da su neki pripadnici plemena Fore razvili gen koji ih štiti od kurua, kao i od drugih prionskih bolesti.

Možda će vas zanimati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Inicijalizacija u toku...

Najnovije

Priroda

Nauka