Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

"Danju i noću naš je konj osedlan, a sablja naoštrena": Svet Sulejmana Veličanstvenog

U novembru 1987. godine National Geographic je objavio veliku istorijsku reportažu o Sulejmanu Veličanstvenom koja je i danas aktuelna.

  Izvor: NEPOZNATI UMETNIK, DRUGA POLOVINA XVI VEKA

Dnevnici s pohoda? Pisani u trećem licu, lišeni su osećanja. S prvog pohoda: "Dana 7. jula stigla je vest o zauzimanju Šapca. Stotinu glava vojnika garnizona, koji nisu poput ostalih mogli da pobegnu rekom, doneseno je u sultanov tabor. Dana 8. jula glave su nabijene na kočeve duž druma." Iz trećeg: "Car, sedeći na zlatnom prestolu, prima izraze poštovanja vezira i begova; klanje 2.000 zarobljenika; kiša pljušti kao iz kabla."

Retko se može nazreti i tračak čovečnosti. Na Rodosu, licem u lice s velikim majstorom vitezova, teši ga zbog gubitka, hvali njegovu vitešku odbranu, a onda se poverava Ibrahimu: "Ne bez žaljenja teram ovog hrabrog čoveka u poznim godinama iz njegovog doma."

Njegova pisma drugim vladarima su bahata: "Ja, sultan nad sultanima, vladar nad vladarima, delitelj kruna monarsima na licu zemlje..."

Tako poglavar islama odgovara najhrišćanskijem kralju Francuske, kog sveti rimski car drži kao zarobljenika. Sulejman priznaje molbu koju je uputio Fransoa I za "pomoć u vašem oslobođenju [...] uz podnožje moga prestola, utočišta sveta".

Karlova crna ovca Martin Luter zanima Sulejmana. Koliko je star? Četrdeset osam? "Voleo bih da je mlađi, u meni bi našao milostivog zaštitnika." Kad su mu to preneli, praktični teolog popio je još gutljaj vitenberškog piva i glasno se nasmejao: "Neka me Gospod sačuva tako milostivog zaštitnika!"

Štur u dnevnicima, blagoglagoljiv u pismima, skriven u svojoj svetoj palati. "Kako upoznati pravog Sulejmana?" pitam dr Bernarda Luisa, penzionisanog profesora s Prinstona.

"Ne možete. Niko ne prilazi tradicionalnom istočnjačkom vladaru, privatnoj osobi. Imaju zid privatnosti kroz koji ne možete prodreti."

Prikladno imenovan prema biblijskom Solomonu, Sulejman je pokazao mudrost kao zakonodavac – ne u smislu novina, nego kao onaj koji je obnovio ravnotežu.

Bio je pobožan, o najvažnijim odlukama savetovao se s teolozima. Pošten, vratio je preplaćeni porez u Egiptu da sakupljači ne bi preterivali. Pravedan, nije dopuštao da korupcija ili nepravda prođu nekažnjeno.

Međutim, ponekad je delovao pre nego što bi raspolagao svim činjenicama. I bio je podložan uticajima sa strane.

Iznad svega bio je osvajač. Ghazi sultan koji je osiguravao uspeh time što je lično vodio vojsku. Kao što je napisao francuskom kralju Fransoau I: "Danju i noću naš je konj osedlan, a sablja naoštrena."

Dnevnici s pohoda? Pisani u trećem licu, lišeni su osećanja. S prvog pohoda: "Dana 7. jula stigla je vest o zauzimanju Šapca. Stotinu glava vojnika garnizona, koji nisu poput ostalih mogli da pobegnu rekom, doneseno je u sultanov tabor. Dana 8. jula glave su nabijene na kočeve duž druma." Iz trećeg: "Car, sedeći na zlatnom prestolu, prima izraze poštovanja vezira i begova; klanje 2.000 zarobljenika; kiša pljušti kao iz kabla."

Iako je stalno bilo u ratu, Osmanlijsko carstvo je svojim raznolikim narodima donelo dobrobit mira. Pax Ottomanica dovela je do porasta stanovništva, širenja mreže puteva i karavan-saraja, razvoja trgovine, procvata zanata.

Zapanjene evropske vladare zanimala je tajna tolikog uspeha. "Želite da kažete da pastirski dečak može da postane veliki vezir?", snebivao se mletački senat, sastavljen od patricija, dok je njihov ambasador opisivao društvo u kojem je svako bio ponosan da se nazove sultanovim robom. Društvo robova u kom su robovi bili gospodari? Najviši državnici niskorođeni? Islamskom moći su vladali ljudi kršteni i odgajani kao hrišćani? Neverovatno!

Ali istinito. Sulejmanovih osam velikih vezira bili su hrišćani skromnog porekla, dovedeni u Tursku kao robovi. Isto je bilo i s najvišim civilnim službenicima i s janičarima, dok su pripadnici uleme, čuvari šerijata ili svetog zakona, sudije i učitelji redom bili sinovi turskih otaca, podignuti na Kuranu.

Osmanlijsko carstvo bilo je vojna mašinerija pripremljena za širenje, koja se hranila zemljom i ljudima koje je pregazila: nova sela plaćaju poreze i daju novu radnu snagu. Nova zemlja jamči izdržavanje konjanika koji će kontrolisati područje i ići sa sultanom u pohode. Petina celokupnog plena i zarobljenika postajala je carsko vlasništvo. Odatle se regrutuju državni činovnici i janičari.

Tome je služio i devşirme ili danak u krvi. Svakih nekoliko godina Osmanlije bi otišle u, recimo, balkansko selo i uzele najjače i najbolje dečake. Ljubljeni sinovi, zauvek izgubljeni. U Turskoj bi ih podvrgli napornom školovanju: teškom fizičkom radu da izgrade snažna tela, časovima islama i turskog jezika. One koji bi se istakli u sportovima i borilačkim veštinama birali su za kadete u janičarskim jedinicama – "ljude od mača". Lišeni porodičnih veza, nisu imali sukob interesa i bili su odani samo sultanu. Borili su se fanatizmom preobraćenika.

One sklone učenju iz knjiga, matematici i kaligrafiji, uzimali su za "ljude od pera", da ih obučavaju u dvorskoj školi i da služe kao carski paževi. Među njima su se birali budući upravnici. Taj sistem, za razliku od hrišćanske Evrope, bio je u potpunosti utemeljen na zaslugama, umesto na rođenju.

Sulejman je sve više potpadao pod uticaj dvoje robova koje je izdigao do moći: Ibrahima, kog je brzo unapredio u velikog vezira, i Hurem, ’Nasmejane’, zarobljene Ruskinje koju Zapad poznaje kao Rokselanu i koja mu je postala supruga. Nakon požara u staroj palati 1541. godine, ona se s haremom preselila u Topkapi, središte moći.

"Imamo 1,3 miliona posetilaca godišnje", kaže mi Sabahatin Turkoglu, direktor Muzeja palate Topkapi. "Žele da vide riznicu, svakako." Četiri prostorije blešte u obilju žada, bisera, rubina, smaragda i dijamanata koji obične predmete pretvaraju u umetnička dela. U svakoj prostoriji je presto koji sjajem nadvisuje ostale. "A još više ih zanima harem."

Harem. Mogli biste platiti životom ako samo provirite. Najlepše žene zatvorene pod budnim okom belih i crnih evnuha – obično hrišćana s Kavkaza ili animista iz Sudana jer Kuran zabranjuje sakaćenje muslimana. U tako zatvorenom prostoru priče su bujale: o konkubinama koje su se zamerile gospodaru i bile zašivene u otežalu vreću, te bačene u more. Kažu da se jedan sultan u divljem besu tako rešio čitavog harema. Ronilac koji je oslobađao sidro naišao je na sablasnu podvodnu šumu vreća koje je njihala morska struja.

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Najnovije

Priroda

Nauka