Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Reprezentativna građevina spomeničke i istorijske vrednosti - simbol dinastije Karađorđević

Na samom vrhu brda Oplenac, kao izuzetno graditeljsko nasleđe, uzdiže se građevina spomeničke i istorijske vrednosti. Crkva Svetog Đorđa je spomen-crkva i mauzolej dinastije Karađorđević, koju je kao svoju zadužbinu podigao kralj Petar I

 Crkva Svetog Đorđa na Oplencu Izvor: Vladimir Borovic / Shutterstock.com

Topola, nekada sasvim obična varošica, a danas reprezent istorijskih događaja i arhitektonskih vrednosti, sinonim je za nostalgiju, kulturu, tradiciju i vino. Operativno sedište Prvog srpskog ustanka, sedište vrhovnog vožda i utočište mnogim narodnim prvacima, Topola sa Oplencem predstavlja jedinstveno kulturno nasleđe Šumadije i Srbije.

Kao jedinstveni nacionalni simbol Srbije, crkva Svetog Đorđa krasi Oplenac i svojom rafiniranom lepotom mami poglede pune divljenja posetilaca iz celog sveta. Istorija ove impozantne građevine seže stupanjem na presto kralja Petra I Karađorđevića, čoveka koji je ostvario san svojih roditelja da izgradi hram u kome bi se sahranjivali svi članovi dinastije.

Možda će vas zanimati i:

Stenovito brdo Oplenac bilo je savršeno za ostvarivanje tog sna, a sada, posle više od jednog veka, crkva Svetog Đorđa je riznica kraljevske dinastije i baština srpske istorije. Ovo je njena priča…

Istorijat crkve Svetog Đorđa

Porodica Đorđa Petrovića, rodonačelnika dinastije Karađorđević, doseljava se u Topolu 80-tih godina 18. veka, koja tri decenije kasnije postaje sedište vođe Prvog srpskog ustanka, vožda Karađorđa. Prema njegovoj odluci podignut je utvrđeni grad sa kulama osmatračnicama, konacima, crkvom zadužbinom sa porodičnom grobnicom, školom, apsanom i pomoćnim zgradama, tako da Topola dobija značaj političkog, administrativnog i trgovačkog središta oslobođenih srpskih teritorija. Po slomu ustanka 1813. godine grad je teško oštećen, a dolaskom na vlast Karađorđevog sina, kneza Aleksandra 1842.-1858., obnovljeni su konak i crkva, a izvan utvrđenja podignuti su gostionica-han, kasarna, kao i niz seoskih kuća i dućana.

Na značaju Topola je posebno dobila podizanjem crkve Svetog Đorđa, skladne građevine raskošnih arhitektonskih oblika sa impozantnim belim mermerom. Kamen temeljac mauzoleja postavljen je 1904. godine, neposredno posle dolaska kralja Petra I na vlast, a samo građenje je otpočelo tek 1910. godine. U međuvremenu izvršeni su svi pripremni radovi, sondiranje terena, geološka istraživanja i geodetska snimanja.

Za izradu projekta raspisan je javni konkurs na kome je prvu nagradu dobio arhitekta Kosta Jovanović i prema njegovim nacrtima otpočeli su radovi. Građenje je veoma brzo napredovalo, do jeseni 1912. godine već je bila usečena kripta, crkva ozidana do vrha kupole, a na krovu postavljen bakarni pokrivač. Unutrašnjost građevine je privremeno uređena kako bi mauzolej pre početka balkanskog rata mogao da se osveti. Tom prilikom su iz Rusije nabavljeni svi potrebni crkveni predmeti, ikone, kandila i svećnjaci, tako da je crkva, iako nezavršena, svečano osvećena u septembru 1912. godine.

 Crkva Svetog Đorđa na Oplencu
Crkva Svetog Đorđa na Oplencu
Izvor: Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac

Za vreme balkanskih ratova i Prvog svetskog rata radovi na gradnji i uređenju mauzoleja su prekinuti, a poluzavršena građevina bila je znatno oštećena.  Kada je Austrougarska okupirala Srbiju, pred zimu 1915. godine, crkva je bila izložena brutalnom pljačkanju, a sama situacija u državi bila je izuzetno nepovoljna. Po povratku u oslobođenu otadžbinu i stvaranju Kraljevine, Kralj Petar nije dočekao da vidi svoju zadužbinu konačno završenu. Umro je 16. avgusta 1921. godine, a njegov naslednik, kralj Aleksandar I Karađorđević, lično se starao o njenom završetku.

Posle dvadesetogodišnjeg rada, crkva je završena u septembru 1930. godine i tada je izvršeno i njeno osvećenje. Od tada pa sve do danas, crkva je jedan od najznačajnijih i najposećenijih spomenika kulture u Srbiji i ono što nam prvo padne na pamet kada pomslimo na Oplenac i dinastiju Karađorđević.

Umetnost i arhitektura crkve Svetog Đorđa

Crkva Svetog Đorđa na Oplencu je dragocena riznica srpskog slikarstva, arhitekture i umetnosti. Njena unutrašnjost je raskošno obrađena nizom dekorativnih elemenata i umetničkim delima, koji dopunjuju opšti utisak bogatstva boja i raskoši. Pod je rađen od kvadratnih mermernih ploča (belih, crvenkastih i tamno plavih) koji su slagani tako da je dobijen niz dekorativnih polja. Posebnost enterijera je zidni mozaik sa figurama brojnih svetitelja, anahoreta, svetih ratnika, biblijskih ličnosti i naših srednjovekovnih vladara.

Za uređenje enterijera crkve posebno je zaslužan kralj Aleksandar I Karađorđević, koji je pozvao najbolje ruske majstore tog vremena, arhitekte Nikolaja Krasnova i njegovog kolegu Sergeja Smirnova. Sergej Smirnov, izvrsni poznavalac vizantijske srednjovekovne umetnosti i projektant brojnih crkava, okupio je oko sebe istaknute slikare, koji su radili na mozaiku crkve.

Slikarska ekipa je tokom 1922. i 1923. godine obilazila najpoznatije crkve i manastire u Srbiji, Makedoniji i Svetoj Gori gde su proučavali freske i radili kopije slikanih kompozicija. Tokom 1924. godine terenski radovi su uglavnom bili završeni, pa se pristupilo sređivanju materijala i izradi kartona i nacrta za mozaik. One su "prenete" na kartone i poslate u fabriku "Pul i Vagner" u Berlinu, jednoj od najvećih mozaičkih radionica u Evropi, gde su slagane mozaične kompozicije. Po završetku ove faze rada, sve mozaične kompozicije donete su u Topolu i utisnute su u svež malter na zidovima crkve.

 Freske i luster u crkvi
Luster u crkvi Svetog Đorđa na Oplencu
Izvor: Vladimir Borovic / Shutterstock.com

Osim izuzetne mozaične kompozicije, enterijerom dominira centralni luster izliven od pretopljenog pobedničkog oružja koje su srpski vojnici koristili u proboju Solunskog fronta 1918. godine.

Impozantnost crkve nije samo u njenom enterijeru, već i u očaravajućoj arhitekturi srpsko-vizantijskog stila. Ovo je petokupolna građevina, koja je postavljena na temeljima od lomljenog kamena, u gornjem delu od opeke. Fasada je ukrašena kordonskim vencima, arhivoltama i rozetama, a posebno je dekorisana fasada sa zapadne strane sa monumentalnim ulaznim portalom i trostranim mermernim stepeništem. Upečatljiv detalj je mozaični prikaz Svetog Đorđa, koji je smešten u niši iznad ulaza i urađen je prema nacrtu slikara Paje Jovanovića.

Mauzolej crkve Svetog Đorđa

Crkva Svetog Đorđa je najpoznatija po tome što u njenoj kripti počivaju članovi kraljevske dinastije Karađorđević. Pod celom crkvom nalazi se jedinstveno kulturno nasleđe Srbije, koje obiluje sa nekoliko grobnica ove kraljevske porodice. U njoj su sahranjeni 24 člana najuže porodice, kao i pet slavnih vladara, među kojima se posebno izdvaja Karađorđe Petrović, rodonačelnik dinastije.

Mauzolej je monumentalni deo građevine, bogato ukrašen i dekorisan raznim elementima i detaljima, što svakako, ukazuje na jedinstvenost i fascinantnost srpske umetnosti. Crkva Sv. Đorđa, zasnovana na najboljim tradicijama srpsko-vizantijskog neimarstva, zajedno sa grobnicom, svedočanstvo je umetničkog izražavanja i istorijskog nasleđa.

 Crkva Svetog Đorđa na Oplencu
Mauzolej
Izvor: Petar Jevtic / Shutterstock.com

Kako je crkva Svetog Đorđa proglašena za kulturno dobro?

Crkva Svetog Đorđa utvrđena je za nepokretno kulturno dobro-spomenik kulture Rešenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kragujevcu od 16. juna 1970. godine. Karađorđeva Topola sa Oplencem je kategorisana kao kulturno dobro od izuzetnog značaja Odlukom Skupštine SRS od 7. aprila 1979. godine, a od 12. oktobra 2006. godine utvrđena je za prostornu kulturno-istorijsku celinu Odlukom Vlade Republike Srbije.

Radovi na konzervaciji i restauraciji enterijera i eksterijera crkve počeli su ubrzo nakon što je utvrđena za kulturno dobro. Od 1982. godine izvršeni su konzervatorski radovi na zaštiti ugroženog mozaika kako bi se sprečilo širenje procesa destrukcije mozaičkog sloja i kako bi se očuvala njegova autentičnost. Takođe, odgovarajući konzervatorsko-restauratorski radovi izvršeni su i na onim delovima arhitekture, gde je to bilo neophodno, kako bi se zadržao duh tradicionalnosti i nematerijalnog kulturnog nasleđa. Istraživački i konzervatorski radovi koji se sve do danas izvode na crkvi predstavljaju veliki doprinos spasavanju naše kulturne baštine, jer je ova crkva po mnogo čemu jedinstvena kod nas, ali i u svetu.

Zahvaljujući svim ovim radovima, crkva Svetog Đorđa na Oplencu, postala je simbol dinastije Karađorđević, ali i simbol srpskog neimarstva i spomenik kulture od izuzetnog značaja, koji godišnje poseti veliki broj turista.

Možda će vas zanimati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Najnovije

Priroda

Nauka