Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Kratka istorija uspona i pada Osmanskog carstva: Kako je preminuo "bolesnik sa Bosfora"?

Kako je od moćne sile Osmansko carstvo postalo "bolesnik na Bosforu"?

osmasnko-carstvo_1896629626.jpg Izvor: Shutterstock

Poznata kao jedna od najmoćnijih imperija u istoriji, Osmansko carstvo je od malog uporišta u Anadoliji izraslo u ogromnu državu koja se na svom vrhuncu prostirala sve do Beča na severu, na istok do Persijskog zaliva, na zapad do Alžira, a na jugu do Jemena.

Uspeh imperije ležao je u centralizovanoj strukturi i teritoriji: kontrolisanje nekih od najvećih trgovačkih puteva na svetu doprinelo je ogromnom bogatstvu, dok je besprekorno organizovan vojni sistem doveo do velikih uspeha na bojnim poljima. Ali sva carstva koja se uzdižu moraju i da padnu. Šest vekova nakon što se Osmansko carstvo pojavilo na ratištima u Anadoliji, razbolelo se, a onda i umrlo, nakon Prvog svetskog rata.

Možda će vas zanimati i:

Osman I, vođa nomadskog plemena iz Anadolije (današnja Turska), započeo je osvajanje regiona u kasnom 13. veku predvodeći napade na oslabljene delove hrišćanskog Vizantijskog carstva. Oko 1299. proglasio se vrhovnim vođom Male Azije, a njegovi naslednici su se uz pomoć stranih najamnika širili sve dalje na vizantijsku teritoriju.

Godine 1453. Osmanovi potomci, danas poznati kao Osmanlije, definitivno su porazili Vizantijsko carstvo kada su zauzeli do tada neosvojivi Konstantinopolj. Grad nazvan po Konstantinu, prvom hrišćanskom caru Rima, tada je postao poznat i kao Istanbul.

Cartsvo kojim vlada dinastija i sa Istanbulom kao prestonicom, Osmansko carstvo je nastavilo da se širi preko Balkana, Bliskog istoka i severne Afrike. Iako je u pitanju bila dinastija, samo je jedna uloga — uloga vrhovnog vladara, ili sultana — bila nasledna. Ostatak elite Osmanskog carstva morao je da zasluži svoje pozicije bez obzira na to u kojoj su porodici rođeni.

Za vreme vladavine Sulejmana Veličanstvenog, tokom 16. veka, Osmanlije su bile na vrhuncu moći i uticaja. Umetnost je cvetala, tehnologija i arhitektura su se razvijale, a unutar carstva je vladao mir, verska tolerancija i ekonomska i politička stabilnost.

Žrtve Osmanskog carstva bile su žene iz osvojenih zemalja primorane na seksualno ropstvo u haremima; muški zarobljenici i dečaci dovedeni iz osvojenih zemalja koji su ratovali na prvim linijama fronta ili radili teške poslove, ali i sultanska braća, od kojih su mnogi ubijeni ili zatvoreni kako bi sultan bio zaštićen od potencijalnog suparnika za presto.

Na svom vrhuncu, Otomansko carstvo je bilo veliki igrač u evropskoj politici i bilo je dom više hrišćana nego muslimana. Ali u 17. veku je počeo da gubi svoje uporište. Do tada je uvek bilo novih teritorija za osvajanje i novih zemalja za eksploataciju, ali nakon što carstvo nije uspelo da osvoji Beč po drugi put 1683. godine, ono je počelo da slabi.

Osmansko carstvo
Osmansko carstvo
Izvor: Shutterstock

Političke intrige unutar sultanata, jačanje evropskih sila, ekonomska konkurencija zbog novih trgovačkih puteva i početak industrijske revolucije – sve je to destabilizovalo nekadašnju imperiju bez premca. Do 19. veka, Osmansko carstvo je podrugljivo nazivano "bolesnik na Bosforu" zbog svoje sve manje teritorije, ekonomskog pada i sve veće zavisnosti od ostatka Evrope.

Prvi svetski rat odneo je Osmansko carstvo. Već oslabljeno do neprepoznatljivosti, nakratko je, na čelu sa sultanom Abdulom Hamidom II flertovalo sa idejom ustavne monarhije pre nego što je promenilo kurs kasnih 1870-ih. Reformatorski orijentisani Mladoturci digli su 1908. pobunu i vratili ustav.

Mladoturci koji su sada vladali Osmanskim carstvom hteli su da ga ojačaju, zastrašujući njegove balkanske susede. Međutim, Balkanski ratovi koji su usledili doveli su do gubitka 33 odsto preostale teritorije carstva i do 20 odsto njenog stanovništva.

Kako se Prvi svetski rat nazirao, Osmansko carstvo je ušlo u tajni savez sa Nemačkom. Više od dve trećine osmanske vojske stradalo je tokom Prvog svetskog rata, a poginulo je do 3 miliona civila. Među njima je bilo oko 1,5 miliona Jermena koji su izbrisani u masakrima i marševima smrti tokom njihovog proterivanja sa osmanske teritorije. Godine 1922. turski nacionalisti su ukinuli sultanat, čime je konačno spuštena zavesa iza koje je ostala priča o nekada moćnom castvu.

Možda će vas zanimati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Inicijalizacija u toku...

Najnovije

Priroda

Nauka