Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Istorija

Granice Rimskog carstva

Autor Ana Randjelovic
Autor Ana Randjelovic

Granični bedemi Rima bili su početak njegovog kraja

Izvor: Snimio: Robert Klark

Upravo na tom "najdaljem ostrvu" Hadrijan je podigao spomenik koji nosi njegovo ime, bedem od kamena i treseta koji je presecao Britaniju na pola. Danas je Hadrijanov zid jedan od najbolje očuvanih i dokumentovanih delova rimske granice. Ostaci 118 kilometara dugog bedema protežu se preko slanih močvara i zelenih pašnjaka, a jednim manjim delom pored Njukasla, uz auto-put sa četiri trake. Delovi koji su se očuvali iznad zemlje izdižu se visoko nad okolnim, kiši izloženim seoskim krajolikom.

Posle više od jednog veka istraživanja arheolozi su došli do neverovatnih saznanja o Hadrijanovom zidu. Zid, koji je verovatno projektovao sam Hadrijan prilikom svoje posete Britaniji 122. godine, predstavlja vrhunac njegovih nastojanja da utvrdi granice svoga carstva.

Na mnogim mestima kameni zid je bio visok zastrašujućih 4,5 metra i širok tri metra. I danas su vidljivi tragovi šanca širokog tri metra koji se proteže duž zida. Iskopavanja vršena u poslednjih nekoliko decenija otkrila su jame ispunjene koljem između zida i šanca, koje su predstavljale dodatnu prepreku za eventualne napadače. Namenski put je olakšavao vojnicima da brzo stignu na mesto napada, a na svakih 500 metara bila je po jedna kapija sa osmatračnicama.

Možda će vas zanimati i:

Na nekoliko kilometara iza zida ravnomerno je bio raspoređen lanac utvrđenja, međusobno udaljenih po pola dana hoda. Svako utvrđenje moglo je da primi od 500 do 1.000 ljudi, sposobnih da brzo odgovore na svaki napad. Radnici koji su 1973. godine kopali kanal za odvodnjavanje u Vindolandi, tipičnom graničnom utvrđenju, otkrili su ispod debelog sloja ilovače gomilu smeća koje je ostalo od Rimljana. Zahvaljujući vlazi i odsustvu kiseonika, sačuvalo se sve, od drvene građe stare 1.900 godina do odeće, drvenih češljeva, kožne obuće i psećeg izmeta.

Kopajući još dublje naišli su na stotine tankih i lomljivih drvenih pločica na kojima je nešto bilo ispisano. Zahvaljujući njima sada znamo detalje svakodnevnog života duž Hadrijanovog zida: radne zadatke, raspored dužnosti, naloge za snabdevanje i privatna pisma. Pronađen je čak i poziv na rođendansko slavlje, koji je žena jednog oficira poslala drugoj. To je najstariji pronađeni primerak ženskog rukopisa na latinskom jeziku.

Iz tablica se vidi da nadzor nad "bednim malim Britancima", kako je jedan pisac iz Vindolande nazvao lokalne žitelje, nije baš bio lak, mada život u utvrđenju nije bio posebno težak. Pojedini vojnici su živeli sa svojim porodicama – među otkrivenom obućom pronađeno je na desetine dečjih cipelica, uključujući i patofnice za bebe. Članovi posade su i dobro jeli. Na jelovniku su bili slanina, šunka, srnetina, piletina, ostrige, jabuke, jaja, med, keltsko pivo i vino. Imali su čak i garum, fermentisani riblji umak, koji je bio rimska verzija vorčester sosa. Nostalgični vojnici su dobijali i pakete od kuće. "Poslala sam ti... čarape... dva para sandala i dva para gaća", piše neko od zabrinutih ukućana.

Današnji naučnici postavljaju ono isto ključno pitanje koje je sigurno mučilo i rimske vojnike dok su tokom dugih sati stražarenja drhtali na engleskoj kiši: Šta ja ovde uopšte tražim? S obzirom na veličinu zida i njegov sistem šančeva, bedema i puteva, očekivalo bi se da neprijatelj može da bude vrlo opasan.

Korbridž, Engleska. Prvobitno podignut kao utvrđenje, Korbridž je kasnije postao civilno naselje koje je pomagalo u snabdevanju vojnika na Hadrijanovom zidu. Danas ostaci rimske slave služe kao mesto za igru lokalnog mališana Angusa Bjukenena, starog 8 godina.
Korbridž, Engleska. Prvobitno podignut kao utvrđenje, Korbridž je kasnije postao civilno naselje koje je pomagalo u snabdevanju vojnika na Hadrijanovom zidu. Danas ostaci rimske slave služe kao mesto za igru lokalnog mališana Angusa Bjukenena, starog 8 godina.
Izvor: Robert Klark Aman, Jordan. Impozantna arhitektura i umetnost pratili su rimsku vosjku do najdaljih ćoškova carstva. Savijeni prsti su deo statue koja je možda bila i više od 12 metara visoka, a stajala je u Herkulovom hramu u Amanu. Oko 160. godine p.n.e. Rimljani su ovaj grad nazivali Filadelfija.
Aman, Jordan. Impozantna arhitektura i umetnost pratili su rimsku vosjku do najdaljih ćoškova carstva. Savijeni prsti su deo statue koja je možda bila i više od 12 metara visoka, a stajala je u Herkulovom hramu u Amanu. Oko 160. godine p.n.e. Rimljani su ovaj grad nazivali Filadelfija.
Izvor: Robert Klark

Pa ipak, ni u jednom izveštaju iz Vindolande ne vidi se da je garnizon bio ugrožen. Pored nekoliko sporadičnih nagoveštaja, kao što je, na primer, nadgrobni spomenik nesretnom centurionu Titu Aniju koji je "poginuo u ratu", nigde se direktno ne pominje bilo kakvo ratovanje na britanskoj granici. Nigde se ne pominje čak ni veliki građevinski projekat na severu. "Imate osećaj da se nešto sprema. Naručene su ogromne količine zaliha", kaže Endru Berli, rukovodilac iskopavanja u Vindolandi i sinovac Entonija Berlija, "ali sam zid nigde ne spominju."

Ali ako zid nije bio pod stalnom opasnošću, čemu je onda služio? Možda će napori Uneska da od celokupne rimske granice stvori jednu jedinstvenu multinacionalnu baštinu pomoći da se dobije odgovor na ovo pitanje. Još otkako su britanski antikvari 1890. godine organizovali prva naučna iskopavanja duž Hadrijanovog zida, istoričari i arheolozi su rimske zidove posmatrali kao vojna utvrđenja, podignuta za odbranu od varvara i neprijateljskih plemena.

Već četiri decenije vodi se polemika oko taktičkih detalja: Da li su vojnici stajali na zidu i kopljima i strelama gađali napadače ili su izlazili iz utvrđenja i napadali neprijatelja na otvorenom? Rovovske borbe u Prvom svetskom ratu i stalno manevrisanje u Drugom svetskom ratu nisu nimalo promenili uvreženo mišljenje o drevnoj rimskoj granici kao fiksnoj barijeri koja odvaja Rim od neprijateljskih hordi varvara.

Možda će vas zanimati i:

Arheolozi koji su istraživali rimske granice 1970-ih i 1980-ih kasnije su priznali da im je gvozdena zavesa koja je delila Evropu pomutila viđenje daleke prošlosti. "U Nemačkoj smo imali tu ogromnu granicu koja je delovala neprobojno", kaže Sebastian Zomer, glavni arheolog u Bavarskom državnom zavodu za konzervaciju. "Ovde mi, tamo oni, ovde prijatelji, tamo neprijatelji."

Današnje nova generacija arheologa počinje drukčije da posmatra stvari. Možda je upečatljiva, neprekinuta linija Hadrijanovog zida, duga 118 kilometara, bila izuzetak od pravila. Rimljani su u Evropi koristili prednosti prirodnih barijera, koje su činile reke Rajna i Dunav. Po njima je patrolirala njihova moćna rečna flota. U severnoj Africi i istočnim provincijama kao što su Sirija, Judeja i Arabija, već je i sama pustinja predstavljala prirodnu granicu.

Vojne baze često su bile na brzinu podignute građevine radi nadziranja reka i drugih ključnih puteva za snabdevanje. Latinska reč za granicu, limes, prvobitno je označavala put ili stazu kojom se patrolira. Izraz se zadržao do naših dana: reč limit u značenju ’granica’ potiče od pomenute latinske reči.

Najnovije

Priroda

Nauka