Još
Dodatno

Ukucajte željeni termin u pretragu i pritisnite ENTER

Najznačajnija arheološka otkrića u Srbiji tokom 2022. godine

Arheološka iskopavanja u Srbiji svake godine dovedu do bar nekoliko veoma upečatljivih i vrednih otkrića, tako je bilo i 2022..

 Iskopavanja u Buđošu Izvor: Shutterstock

Proteklih nekoliko godina bile su veoma zanimljive i plodotvorne kada je u pitanju arheologija u Srbiji, a naši arheolozi su nastavili sa sjajnim rezultatima i u 2022. godini došavši do nekoliko neverovatnih otkrića. Netaknute antičke grobnice sa vrednim grobnim prilozima, praistorijska naselja, rukotvorine i alatke, srednjovekovni zamkovi, crkve i grobnice, najveća iskopavanja u istoriji srpske arheologije, antička masovna grobnica u potopljenoj pećini, bezbrojni vredni predmeti, od oružja i alatki, do nakita i predmeta koje su drevni ljudi koristili u svakodnevnoj upotrebi su samo delić onoga što je otkriveno. 

17. mesto - ostaci naselja i grobova u Čurugu

Ostaci drevnih naselja i grobovi otkriveni su tokom zaštitnih iskopavanja u maju na lokalitetu Boronj u Čurugu, Bačka, Vojvodina, severna Srbija, koji je bio ugrožen iskopom ciglane. Tragovi ukazuju da su naselja formirana na visokoj lesnoj terasi na obali rita, gde se nekada izlivala reka Tisa, u kasnoj antici u 4. veku nove ere, kao i kasnije tokom Seobe naroda u 5. i 6. veku nove ere. Otkrivene su četvrtaste poluzemunice i ukopani objekti sa zemljanim hlebnim pećima, kao i rovovi koji su razdvajali stambeni od privrednog dela naselja.

Na istom lokalitetu u ranijem periodu, tokom 2. veka nove ere, nalazilo se groblje, a tokom ovogodišnjih iskopavanja istraženo je 7 grobova. Nažalost grobovi su davno opljačkani, ali su arheolozi ipak u nekima pronašli određeni broj predmeta, novčiće, fibule - kopče za odeću, pojasne kopče, perle, vrhove strela i kopalja.

Sudeći prema nalazima delova ljudskih kostiju u ispuni objekata sa pećima i nalaza keramike u ispuni grobnih raka, može se zaključiti da su grobove iz 2. veka opljačkali doseljenici u 4. veku nove ere. 

16. mesto - 400 godina stara kožna obuća i drugi predmeti pronađeni u tvrđavi Koznik na obroncima planine Kopaonik 

Đonovi kožnih cipela pronađeni su na dnu jednog bunara, zajedno sa dobro očuvanim keramičkim posudama, metalnom kofom i drvenim predmetima. Ovogodišnja iskopavanja na Kozniku, preduzeta su radi utvrđivanja obima spoljašnjih zidina, a do sada su pronađeni ostaci istočnog zida i kule koja je spajala ovaj zid sa južnim zidom.

Iskopavanja su započeta istraživanjem pet bunara unutar utvrđenja, a u jednom su pronađena dva para kožnih cipela i predmeti pomenuti ranije. Obuća najverovatnije potiče iz 16. ili 17. veka. Ovo je veoma retko i značajno otkriće, pošto organske materije brzo propadau ostavljajući malo ili nimalo tragova. Prema rečima arheologa Dejana Bulića, sloj mulja na dnu bunara i nedostatak kiseonika doprineli su da organski materijali, poput ovih cipela, budu delimično očuvani, kako prenosi ArcheoSerbia. 

Utvrđenje Koznik ima 8 kula, a arheolozi su unutar zidina tokom ranijih iskopavanja pronašli ostatke 2 kapije, jedne crkve i rezervoara za vodu. Vreme osnivanja nije pouzdano utvrđeno, ali zahvaljujući pronalasku fragmenata kamene plastike u ostacima crkve pretpostavlja se da je tvrđava sagrađena u 14. veku. Fragmenti pripadaju "moravskoj školi", arhitektonskom stilu koji je cvetao u srpskim zemljama pod vlašću Lazarevića i Brankovića od kraja 14. do sredine 15. veka, kada je Srbija pala pod tursku vlast.

Početkom 15. veka utvrđenje je pripadalo čuvenom vitezu Radiču Postupoviću, koji je kao čelnik i vojskovođa služio despote Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića. Istraživanja je sproveo Istorijski institut Beograd pod rukovodstvom dr Dejana Bulića.

15. mesto - ostaci srednjovekovnog manastira i nekropole sa 190 grobova u blizini ušća reke Bosut u Savu

Lokalitet u selu Višnjićevo je arheolozima poznat već desetak godina, ali do sada nije bio istražen. Otkriveni zidovi pripadaju srednjovekovnoj crkvi dužine 30 metara, a stručnjaci veruju da se možda radi o manastiru Svete Anastazije, koji se na tom prostoru pominje u nekim mađarskim izvorima iz 13. veka. Pronađeni su dobro očuvani temelji, oltar i zvono, kao i nekropola koju čini 190 grobova sa pratećim prilozima, među kojima su najbrojniji novčići i nakit.

Istraživanja sprovodi Zavod za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica pod rukovodstvom Biljane Lučić 

14. mesto - srednjovekovno naselje, grobovi i ostaci crkve na lokalitetu Templomrom uz reku Krivaju u Feketiću u Bačkoj

Tokom srednjeg veka, između 11. i 15. veka, na lokalitetu je postojala crkva, oko koje je formirano groblje, a tu se nalazilo i nekoliko kuća i drugih građevina. Lokalitet je primećen davno, još u 18. veku, kada je i nazvan Templomrom, što na mađarskom zanči "ostaci crkve". Prva iskopavanja manjeg obima obavljena su 1970, ali tek 2019. godine započinju obimnija istraživanja. Tada su započeta zaštitna arheološka iskopavanja, zbog izgradnje postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u neposrednoj bilizini ostataka.

Tokom prve godine, arheolozi su istražili preko 60 gorbova i ostatke građevina. Tri od tih grobova potiču iz vremena kasne antike i pripadaju Sarmatima, nomadskom narodu iranskog porekla, koji je naseljavao prostor južne Panonije od 2. do 5. veka nove ere. U njima su pronađene niske od raznobojnih staklenih perli, a u jednom i konjska lobanja. Preostali grobovi potiču iz srednjovekovnog razdoblja, a nalazi u njima sastoje se od nakita i ličnih predmeta pokojnika.

Prošle godine lokalitet je snimljen geomagnetnom metodom, i tom prilikom je utvrđeno da su ostaci crkve okruženi rovovima i pravougaonim građevinama, najverovatnije srednjovekovnim kućama. Ovogodišnja iskopavanja iznedrila su nove grobove i temelje građevina. Iskopavanja je sproveo Međuopštinski zavod za zaštitu spomenika kulture Subotica, pod rukovodstvom dr Nede Mirković Marić. 

13. mesto -  ostaci slovenskog naselja iz ranosrednjovekovnog razdoblja, iz 9. veka, na lokalitetu Arčinovica između Kruševca i Trstenika

Lokalitet se nalazi u Selištu, a otkriven je tokom zaštitnih arheoloških iskopavanja na trasi budućeg auto-puta na moravskom koridoru. Tokom izgradnje ove saobraćajnice u proteklih 12 meseci otkriveno je nekoliko važnih lokaliteta.

Početkom leta stručnjaci Arheološkog instituta u Beogradu i Narodnog muzeja u Kruševcu pronašli su ostatke dva objekta iz 9. ili 10. veka. Ostaci iz ovog perioda su veoma retki u ovom delu Srbije, na području donjeg toka Zapadne Morave, što ovo otkriće čini posebno važnim i zanimljivim. Svrha ovih zgrada još uvek nije poznata, a dodatna iskopavanja i analize trebalo bi da rasvetle deo tajne.

U jednoj od zgrada pronađeni su prostor za sedenje i otisci stubova, a u drugoj ulomci grnčarije, alatke i predmeti od jelenskih rogova, što ukazuje da se radi o stambenom objektu. Pretpostavlja se da se na lokalitetu nalaze ostaci slovenskog naselja iz perioda ranog srednjeg veka, koje verovatno pokriva površinu od nekoliko hektara. Istraživanjima su rukovodili Milica Radišić i Marin Bugar. 

12. mesto - rimski grobovi pronađeni u Viminacijumu, Kostolac

Grobovi potiču iz 3-4. veka nove ere, mnogi su sadržali raznovrsne grobne priloge, a u jednom od njih na prstu skeleta pronađen je bronzani prsten. Na jednoj od priloženih slika vidi se "in situ" nalaz prstena, tj originalno mesto i stanje nalaza. Viminacijum je najveći i jedan od najvažnijih arheoloških lokaliteta u Srbiji. Bio je važan grad u Rimskom carstvu, sedište provincije Gornja Mezija i VII Klaudijeve legije. Sa populacijom od preko 30 000 ljudi, bio je veći od čuvene Pompeje.

Lokalitet Viminacijuma pokriva površinu od 450 hektara, a do sada je istraženo samo 2%, a arheolozi kažu da ima dovoljno materijala za naredih 300 godina iskopavanja. Do sada je u tamošnjim nekropolama pronađeno preko 14 000 grobova i grobnica sa preko 30 000 vrednih grobnih priloga, što ih čini najvećim rimskim grobljem na svetu.

Iskopavanja su do sada razotkrila ostatke amfiteatra, radionica, termalnih kupatila, ostatke vodovoda duge nekoliko kilometara, vojnih zgrada, sedišta rimske legije, hramova, bazilika i mnogih drugih javnih i stambenih građevina. Nažalost, većina ostataka Viminacijuma se nalazi u neposrednoj blizini termoelektrane i površinskih kopova uglja koji se stalno šire, pa će ovaj značajni arheološki lokalitet biti uništen.

11. mesto - ostaci praistorijskog naselja i predmeta iz srednjeg bronzanog doba na lokalitetu Žuto brdo kod Golupca 

Zaštitna arheološka istraživanja sprovedena su duž trase novog puta između Požarevca i Golupca, i registrovano je 16 lokalitera koji će biti istraženi pre izgradnje saobraćajnice. Najvažniji među njima je Žuto brdo kod Golupca, sa arheološkim ostacima iz nekoliko razdoblja, među kojima su najbitniji oni koji potiču iz srednjeg bonzanog doba, pre oko 3500 godina. Jedna od kultura bronzanog doba, Dubovac-Žuto brdo, nazvana je po ovom lokalitetu.

Tokom ovogodišnjih iskopavanja arheolozi su registrovali ostatke nekoliko stambenih celina u kojima su pronađeni vredni nalazi. Prema rečima arheologa Vojislava Filipovića, otkrivena je raskošno urađena keramika sa detaljima izvedenim u beloj pasti, keramički idol koji predstavlja antropomorfnu (čovekoliku) ili zoomorfnu figurinu (u obliku životinje) površine uzkrašene urezanim linijama i tačkama, sa povijenim gornjim delom koji se završava račvasto, poput zmijskog jezika, delove drugih ukrašenih figurina, kao i kameni kalup za livenje metalnog nakita polumesečastog oblika. Dubovačko-žutobrdska kultura poznata je po keramičkim figurinama, ali su do sada pronađene svega 3 figurine poput ove.

U višim slojevima istog rova u kojem je otkrivena figurina iz Bronzanog doba pronađen je veliki rimski bronzani novčić - sester cara Trajana iz 2. veka nove ere. Na aversu je prikazan portret cara Trajana, dok je na reversu figura Fortune (boginje i personifikacije sreće) na tronu. Pre nego što su započeta iskopavanja oblast je ispitana geofizičkim metodama (georadar i geomagnet) čime su uočene anomalije koje mogu predstavljati drevne ostatke. Iskopavanja su vodile ekipe Arheološkog instituta iz Beograda, Narodnog muzeja iz Beograda i Narodnog muzeja iz Požarevca. 

10. mesto - praistorijske kuće i predmeti iz mlađeg kamenog i bronzanog doba na lokalitetu Svinjarička čuka kod Lebana 

Istraživanja na lokalitetu od 2018. godine sprovodi mešoviti tim srpskih i austrjskih arheologa. Rezulatati prethodnih istraživanja ukazali su na dugotrajno naseljavanje ove rečne terase, tokom starijeg i srednjeg neolita (6000-5500 godina p.n.e), poznog bakarnog doba (kraj 4. milenijuma p.n.e.), srednjeg i poznog bronzanog doba (2. milenijum p.n.e.), starijeg gvozdenog doba i srednjeg veka.

Ovogodišnja iskopavanja tokom avgusta i septembra dovela su do novih otkrića i saznanja o životu tokom praistorije, odnosno neolita i bronzanog doba. Istraženo je nekoliko kuća Starčevačke kulture iz vremena neolita, tj mlađeg kamenog doba (oko 5500 godina pre nove ere). Nosioci Starčevačke kulture svrstavaju se u prve zemljoradničke zajednice u ovom delu Evrope koji su među prvima na Balkanu počeli sa uzgojem domaćih životinja.

Jedna od kuća pokrivala je površinu od 20 metara kvadratnih, prepoznata je u vidu pažljivo postavljenog kamena i nekoliko jama, kao i solidno napravljenih podova i nekoliko peći. Radiokarbonskom metodom datovana je u period 5700 – 5600 godina pre nove ere. Ispod ove kuće otkriveni su tragovi starijih objekata, kao i nekoliko žrvnjeva za obradu žitarica. Neolitske populacije sa prostora Srbije počele su da koriste pšenicu u ishrani pre oko 8600 godina.

Nedaleko odatle otkriveni su i tragovi jako gorele neolitske arhitekture, koji će biti istraženi tokom budućih iskopavanja. Pokretni nalazi iz perioda neolita sastoje se od glinenih figurina ljudi i životinja, ulomaka grnčarije i kamenih alatki. Osim ove, istražena je još jedna kuća, ali iz kasnijeg perioda, tj iz bronzanog doba. Njen položaj je određen tokom ranijih istraživanja primenom geofizičkih metoda, a radiokarbonskom metodom datovana je oko 1500 godina pre nove ere. Predmeti iz ove građevine sastoje se mahom od ulomaka grnčarije i tegova za tkački razboj, a otkrivene su i podnice kuće, kao i ostaci peći.

9. mesto - praistorijske glinene figurine i alatke od kostiju i rogova sa lokaliteta Crkvine u selu Stubline kod Obrenovca

Tokom ovogodišnjih iskopavanja ostataka praistorijskog naselja Vinčanske kulture na Crkvinama arheolozi su pronašli više dobro očuvanih životinjskih i ljudskih figurina od pečene gline, koštane alatke i peć korišćenu za pripremu hrane. Ovi predmeti potiču iz razdoblja neolita - mlađeg kamenog doba, oko 4900 godina pre nove ere, i pripadaju Vinčanskoj kulturi.

Među fragmentovanim antropomorfnim - čovekolikim - i zoomorfnim - u obliku životinja - figurinama, nalazi se i jedna u celosti čuvana figurina bila sa horizontalnom rupom na njušci. Figurine ljudi i životinja su jedna od posebnih odlika vinčanske umetnosti, i izrađene su u specifičnom, lako prepoznatljivom stilu. Antropomorfne figurine se uglavnom pronalaze u ostacima vinčanskih kuća, često uz ognjišta, ponekad brižljivo poređane i složene, što ukazuje da su imale ritualnu ili kultnu ulogu. Zoomorfne figurine uglavnom predstavljaju domaće životine poput pasa, ovaca, koza, svinja i naročito bikova, ali i neke divlje vrste, poput jelena, medveda, kornjača i žaba. Njihova uloga nije sasvim jasna, ali se pretpostavlja da su korišćene u ritualima zaštite i plodnosti.

Osim figurina, pronađeno je u preko 50 alatki izrađenih od životinjskih kostiju i rogova. Većinu čine koštana šila i alatke od rogova korišćene kao motike ili čekići sa rupom za držalju.

Neolitsko naselje u Stublinama sastojalo se od preko 200 kuća u organizovanim redovima i grupisanim oko "trgova", okruženih dvostrukim odbrambenim rovom. Kuće su bile velike, prosečna površina iznosila je preko 60 metara kvadratnih. Do sada je istraženo samo nekoliko kuća, a u njima su pronađeni brojni predmeti – figurine, bukranioni, kamene i koštane alatke, grnčarija, žrvnjevi za mlevenje žitarica… Vinčanska kultura je bila jedna od najnaprednijih kultura evropskog neolita, i prostirala se mahom na području današnje Srbije. Nosioci ove kulture živeli su u dobro organizovanim naseljima, sa pravim ulicama i “trgovima”, u dobro građenim kućama od pruća i blata. Ostaci ukazuju da su Vinčanci imali razvijen sistem verovanja i da su održavali trgovačke veze sa drugim praistorijskim kulturama u centralnoj Evropi, oblasti Karpata in a mediteranskoj obali.

8. mesto - više od 100 ranohrišćanskih grobova iz vremena kasne antike, otkrivenih u Jagodin mali u Nišu

Iskopavanja su trajala nekoliko meseci, a za to vreme arheolozi su pronašli preko 100 grobova i grobnica sazidanih od kamena i opeke, kao i brojne predmete u njima, lične stvari pokojnika, pre svega staklene posude i nakit. Pronađeni su ostaci 75 ljudi, potšto su neki grobovi bili prazni, a od tog broja oko trećine su dečiji skeleti. Među hrišćanskim grobovima bio je i jedan paganski, u kojem je pokojnik spaljen i sahranjen po starim, prehrišćanskim običajima. Jedan skelet je imao veštački deformisanu, izduženu lobanju, što je praksa primenjivana kod nekih germanskih plemena.

Jagodin mala je jedna od najznačajnijih drevnih nekropola sa područja Srbije. Bila je u upotrebi tokom kasne antike, od 4. do 6. ili 7. veka nove ere, na njoj su sahranjivani i hrišćani i pagani, što pokazuje da su paganski običaji opstajali i nakon proglašenja hrišćanstva za zvaničnu religiju Rimskog carstva. Arheolozi su otkrili i istražili više stotina grobova i grobnica, od kojih su neke ukrašene freskama, koje predstavljaju jedinstvene predmete rimske umetnosti u Srbiji. 

7. mesto - ostava bronzanog nakita iz perioda kasnog bronzanog doba sa lokaliteta Velika Humska Čuka kod Niša

Ostava je otkrivena tokom raščišćavanja dobro očuvanih ostataka kuće iz bakarnog dob ana istočnom deluu platoa Velike Humske Čuke. Ukopana je iz sloja bronzanog doba čime se prodrlo kroz starije slojeve, i nalazila se između stene i krša od ostataka kuće. Nakit je datovan u kasno bronzano doba, oko 1200 godina pre nove ere, sastoji se od 22 bronzana dela – 10 spiralnih privezaka, 10 salteleona (šupljih cilindričnih perli od spiralno uvijene žice), igle i bronzane pločice. Privesci i salteleoni su u trenutku otkrića bili delimično spojeni, što ukazuje da se radi o kompozitnoj ogrlici.

Velika Humska Čuka je jedan od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta ne samo u Srbiji, već i na Balkanu. Nalazi se na vrhu brda visokog oko 450 metara i sastoji se od nekoliko terasa različitih nivoa. Iskopavanja na lokalitetu traju od 30ih godina prošlog veka. Ovaj višeslojni lokalitet bio je naseljen preko 5000 godina, in a njemu se nalaze arheološki tragovi iz više epoha, počev od bakarnog doba (oko 4500 godina pre nove ere), preko bronzanog doba, gvozdenog doba, vremena keltsog naseljavanja, rimskog perioda, do srednjeg veka.

Najznačajniji ostaci potiču iz bakarnog doba, a na osnovu nalaza sa ovog lokaliteta i susednog lokaliteta Bubanj definisana je čitava jedna kultura i nazvana Bubanj-Hum. Ona je deo šireg kulturnog kompleksa Bubanj-Salkuca-Krivodol koji se prostirao od južne Rumunije do severne Grčke. Naselje Bubanj-Hum kulture sastojalo se od kuća sa zidovima od pletera oblepljenog blatom, a iskopavanja su pokazala da su sve uništene u požaru. U jednoj od kuća pronađeno je bakarno dleto staro oko 6000 godina koje predstavlja jedan od najstarijih bakarnih predmeta na Balkanu. Druga važna otkrića čine glinene figurine i ulomci grnčarije ukrašene zlatom. 

6. mesto - naselje i brojni predmeti iz kamenog doba sa lokaliteta Gradište u Iđošu kod Kikinde, Banat

 Ovogodišnji nalazi sastoje se od dugmeta izrađenog od morske školjke, antropomorfnih figurina, alatki od vulkanskog stakla, ostataka praistorijskih kuća, otiska stopala čoveka iz kamenog doba utisnutog na podu jedne kuće i mnogih drugih. Skoro 100 kuća iz vremena neolita - mlađeg kamenog doba iz vremena oko 5000 godina pre nove ere pronađeno je na ovom lokalitetu tokom proteklih 9 godina. Svake godine arheolozi dolaze do zanimljivih otkrića, pa je tako i ovog leta tim predvođen Miroslavom Marićem sa Balkanološkog instituta SANU iskopavao dve kuće i došao do važnih otkrića.

Za razliku od većine drugih kuća, ove dve nisu uništene u požaru. U jednoj, nazvanoj "žuta kuća" nalazio se vredan arheološki materijal - na podu je pronađeno dugme od školjke i dobro očuvano veliko ognjište. Dugme je izrađeno od morske školjke glicimeris, koja potiče iz toplih mora Jadrana, Egeja ili Mediterana, stotinama ili više od 1000 kilometara daleko od Vojvodine. Pažljivo je oblikovano u kvadrat, i probušeno, što je iziskivalo izuzetnu veštinu, pošto su ljušture školjki krte i lomljive. Neko je ispustio dugme pre 7000 godina, i ono je čekalo arheologe na podu kuće da ga pronađu i pokupe.

Drugo otrkiće iz ove kuće je veliko kvadratno otvoreno ognjište. To je neobično, s obzirom na to da većina neolitskih kuća sa ovih prostora ima male, potkovičaste zasvođene peći. Pored toga, ove godine su pronađene i kamene alatke, grnčarija, glinene figurine i alatke od opsidijana, odnosno vulkanskog stakla koje potiče iz udaljene oblasti na Karpatima, na današnjoj granici Slovačke i Mađarske, oko 900 kilometara daleko od Gradišta.

Sa spoljašnje strane jedne kuće, naslonjena na zid, pronađena je gomila velikih rečnih školjki, pažljivo složenih jedna u drugu u oblik koji podseća na ragbi loptu. Verovatno su odložene kao sirovina, a moguće je i da su korišćene kao posude. U jednoj od kuća, na podu je pronađen otisak stopala čoveka koji je živeo pre oko 7000 godina tokom razdoblja neolita.

Vredan uvid u svakodnevne navike i ishranu ljudi kamenog doba pruža pronalazak velike količine ribljih kostiju. Poput drugih neolitskh zajednica Balkana, i ljudi sa Gradišta su iskorišćavali reku i njene resurse, pa je riba bila veoma zastupljena u njihovoj ishrani.
Morske školjke i opsidijan su dokazi o postojanju trgovačkih veza sa udaljenim kulturama na Balkanu, centralnoj Evropi i na prostoru Mediterana.

Gradište u Iđošu je važno i zbog pronalaska ljudskih ostataka. Naime, arheolozi su pronašli skelete 7 osoba, što je veoma važno otkriće, s obzirom na mali broj ljudskih ostataka u neolitskim kulturama na našim prostorima. Na primer, uprkos velikoj teritoriji na kojoj se prostirala Vinčanska kultura, stotinama istraženih lokaliteta, 400 istraženih naselja i desetinama hiljada otkrivenih predmeta, broj ljudskih skeletal nosilaca ove kutlure je veoma mali. Do sada je, nakon više od 100 godina istraživanja, pronađeno svega oko 120 skeleta. Još uvek ne znamo šta je uzrok tome – specifični pogrebni rituali, sahranjivanje u rekama, nedovoljna istraženost… stručnjaci nisu sigurni.
Kosti sa Gradišta su podvrgnute antropološkoj analizi, određeni su im pol i starost, a arheolozi se nadaju da će uskoro biti izvršena i DNK analiza koja bi pružila važne informacije o poreklu, migracijama i mešanju naroda i kultura koje su naseljavale ovaj deo Evrope i koje su se preklapale na Gradištu – Starčevačka i Kereš tokom ranog neolita, a Vinčanska i Potiska tokom kasnog neolita.

Projekat je realizovao Međuopštinski zavod za zaštitu spomenika kulture Subotica, uz učešće Balkanološkog instituta SANU, Narodnog muzeja Kikinda i Univesity College iz Dublina. 

5. mesto - grobovi srpskog ratnika i devojčice visokog društvenog statusa u ostacima ranovizantijske crkve na arheološkom lokalitetu Orlovine kod Malog Zvornika 

Duboko u zabačenim šumama iznad Malog Zvornika nalaze se ostaci drevnog utvrđenog naselja. Stariji slojevi sui z ranovizantijskog perioda, iz 6. veka, dok pouniji pripadaju srpskom ranom srednje veku, prednemanjćkom periodu, i potiču iz 9. i 10. veka. Ovaj lokalitet je veliki i pokriva površinu od oko 30 hektara.

Iskopavanja traju od 2013, tokom godina arheolozi su došli do značajnih otkrića koja bacaju novo svetlo na prednemanjićki period naše istorije, koji je obavijen velom tajne i mnogih nepoznanica usled oskudnih pisanih izvora i malobrojnih arheoloških otkrića.
Tokom ranijih iskopavanja otkriveni su ostaci ogromne vizantijske crkve ili bazilike, a ove godine unutar nje otrkivena su dva zanimljiva groba. Ova monumentalna crkva bila je 32 metra dugačka i 24 metra široka, a razrušena je u 6. veku tokom varvarskih napada, kada je napušteno i vizantijsko naselje.

Kada su arheolozi uklonili šut, nabasali su na 2 groba iz srpskog ranog srednjeg veka. Prema rečima arheologa Dragana Ćirkovića, u prvom je počivao srpski ratnik, a u drugom devojčica plemićkog porekla. Oba groba su davno opljačkana, ali ipak je u njima bilo nekih nalaza, u gobu ratnika pojas, a u grobu devojčice nakit, ogrlica od staklenih perli i naušnice. Obe sahrane su datovane u 9. vek, a postupak Srba koji sus a namerom svoje mrtve visokog društvenog status sahranili unutar drevne crkve svedoči da su već u to vreme bili hristijanizovani. Osim ovih nalaza, arheolozi su ove godine otkrili alatke, oružje i grnčariju iz 9. i 10. veka.

Utvrđeno naselje na Orlovinama potiče iz 6. veka, iz vremena vladavine vizantijskog cara Justinijana I. Do sada su arheolozi otkrili ostatke odbrambenih zidova, gradskih kapija i kula, uz ostatke nekoliko građevina i rezervoara za vodu. Najznačajniji su ostaci pomenute velike crkve, na čijim unutrašnjim zidovima su pronađeni ostaci fresaka, dok su u olatskom prostoru pronađena sveštenička sedišta i episkopski presto isklesani u kamenu. Ova crkva je jedan od najvećih hrišćanskih spomenika iz tog vremena ikada pronađenih u Srbiji. Povrh vizantijskih otkriveni su ostaci srpskog utvrđenja sa masivnim odbrambenim zidovima i rovovima, kao i ostaci naselja, koji potiču iz 9. ili 10. veka, iz vremena vladavine srpskog kneza Časlava. 

4. mesto -kolektivna podzemna grobnica iz perioda antike u pećini u zapadnoj Srbiji

 Jedna od najvećih pećinskih masovnih sahrana iz vremena antike u Evropi otkrivena je u Petničkoj pećini kod Valjeva. Do otkrića se došlo usled dugotrajne suše i snižavanja nivoa Aždajinog jezera i reke Banje u pećini, što je omogućilo pristup u do tada nepristupačne delove pećine.

Kada su speleolozi i arheolozi Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo, Istraživačke stanice Petnica i Društva istraživača "Vladimir Mandić Manda" iz Valjeva ušli u novu dvoranu, primetili su veliki broj ljudskih kostiju u vodi, prekrivenih muljem i peskom. Pronađeni su skeletni ostaci više od 20 osoba, kako dece tako i odraslih, a među njima su bili i delovi keramičkih posuda, koji su omogućili datovanje sahrana u 4-5. vek nove ere.

Kosti su dobro očuvane, a na dve lobanje nalaze se tragovi trepanacije, hirurškog zahvata kojim se otvara lobanja čoveka, i tragove kasnijeg zarastanja, što znači da su pacijenti preživeli operaciju. U jednoj posudi nalazio se veliki broj fragmenata dečije lobanje. Tela nisu bila pokopana, već su ostavljena na stenovitoj odlozi, ali su ih vremenom podzemne vode izmestile sa prvobitnog mesta na kojem su tela bila pohranjena. Antropološke, genetske i druge analize kostiju pružiće dodatne informacije o pokojnicima i ashrama.

Ovaj vid sahrane, duboko u pećini sa velikim brojem pokojnika, veoma su retke u Evropi. Slični lokaliteti postoje na Kordunu.
Inače, arheolozi su ranije otkrili nekoliko antičkih grobova u neposrednoj blizini pećine i jedan grob deteta u gornjim slojevima pećine, a naselje u kojem su živeli ljudi čiji ostaci su pronađeni u novootkrivenoj odaji još uvek nije locirano.

3. mesto - niz otkrića iz različitih razdoblja od praistorije do srednjeg veka na trasi budućeg autoputa u Sremu

Zbog gradnje auto-puta Loznica-Ruma preduzeta su zaštitna iskopavanja na lokalitetu Adžine njive Brajkovo 2 u selu Klenak u Sremu, a otkriveni ostaci potiču iz skoro svih razdoblja istorije Srbije – od neolita, preko bakarnog doba, bronzanog doba, gvozdenog doba, ostataka keltskih kultura, rimskih tragova iz antike, pa sve do ranog i poznog srednjeg veka. Sa istraženom površinom od oko 56.000 kvadratnih metara, ovo je jedno od najobimnijih iskopavanja u srpskoj arheologiji ikada.

Iskopavanja su sprovedena u saradnji Koridora Srbije, kompanije AZVIRT Srbija, Arheološkog Instituta u Beogradu, Zavoda za zaštitu spomenika kulture Sremska Mitrovica i Muzeja i opštine Ruma. Među zanimljivim otkrićima su glineni modeli košnica, koji pripadaju Starčevačkoj kulturi iz vremena neolita, koji su stari oko 7500-8000 godna, i ukazuju da su se ljudi kamenog doba na području današnje severne Srbije bavili pčelarstvom.

Pronađeni su ostaci brojnih kuća Vinčanske kulture, takođe iz doba neolita, poređane u pravilnim redovima, a u njima su otkriveni ostaci peći. Ovo praistorijsko naselje bilo je orkuženo velikim odbrambenim rovom, čiji ostaci su takođe detekrovani. U kućama su takođe pronađeni prelepi primerci praistorijske umetnosti, poput glinenih figurina ljudi i životinja pokrivenih mineralnim pigmentima.

Ono što ovaj lokalitet čini posebno značajnim jesu otkrića 5 sahrana vinčanskih ljudi. Uprkos velikoj teritoriji na kojoj se prostirala Vinčanska kultura, stotinama istraženih lokaliteta, 400 istraženih naselja i desetinama hiljada otkrivenih predmeta, broj ljudskih skeleta nosilaca ove kutlure je veoma mali. Do sada je, nakon više od 100 godina istraživanja, pronađeno svega oko 120 skeleta. Još uvek ne znamo šta je uzrok tome - specifični pogrebni rituali, sahranjivanje u rekama, nedovoljna istraženost - stručnjaci nisu sigurni.

Zanimljivo je i otkriće odsečenih ljudskih glava iz perioda bakarnog doba, iz perioda od oko 3000 godina pre nove ere, koje su ritualno sahranjene na ovom mestu. Keltsko prisustvo detektovano je ostacima materijalne kulture i peči za pečenje keramike.

Iz rimskog vremena otkriveni su ostaci velikog privrednog kompleksa za skladištenje i preradu žita. Iz istog perioda su i tri olovne ikone Podunavskog konjanika, lokalnog kulta na koji su uticale neke istočnjačke religije, koji je nastao na području Balkana duž rimskog limesa na Dunavu na prostoru Panonije, Mezije i Dakije. Osim toga, tu sui brojni nalazi rimskog novca, alata, oružja i predmeta za svakodnevnu upotrebu.

Iskopavanja na ovom lokalitetu sprovide se uz primenu novih tehnologija, pa osim klasičnog terenskog rada i iskopavanja koriste se i razne metode neinvazivnog snimanja, upotreba dronova, fotogrametrija, 3D modelovanje… što omogućava stručnjacima da prikupe i obrade velike količine raznovrsnih podataka i steknu celovitiju sliku o nekadašnjem životu na lokalitetu.
Nabrojana su samo neka od otkrića na lokalitetu Adžine Njive Brajkovo 2, očekujemo nove vesti i nadamo se da će iskopavanja, koja su u toku, dovesti do novih zanimljivih otkrića. 

2. mesto - rimski grobovi i predmeti iz vremena kasne antike u Remezijani, Beloj Palanci 

Tokom proteklih nekoliko godina srpski arheolozi su došli do veoma značajnih i zanimljivih otkrića na prostoru istočne nekropole Remezijane. Tokom leta 2022. otkrili su netaknute grobove iz rimskog vremena, u kojima je pronađeno mnoštvo zanimljivih predmeta među kojima su dobro očuvani stakleni krčazi položeni pored skeleta, u potpunosti očuvan keramički bokal, luksuzni gleđosani keramički pehar sa tri drške ukrašen utisnutim pečatima, bronzano zvonce pronađeno u ruci jednog skeleta u dvojnom grobu, ogrlica od lepo očuvanih staklenih perli oko vrata jednog skeleta, grupa slepljenih rimskih novčića koji su se nekada nalazili u vrećici položenoj uz pokojnika, krstasta bronzana fibula (kopča za odeću), srebrna pojasna kopča i mnogi drugi. 

Netaknuti grobovi su važni, ne samo zbog toga što se retko pronalaze, već i zbog toga što pružaju neposredan uvid u pogrebne običaje, verovanja i način života drevnih ljudi.

Tokom ranijih iskopavanja arheolozi su došli do više zanimljivih i važnih otkrića na ovom lokalitetu, među kojima se ističu netaknuti ranohrišćanski grobovi iz rimskog vremena, iz 4. ili 5. veka nove ere, od kojih neki pripadaju "mensa" tipu grobnca, koje su retke u ovom delu Evrope, i mahom se nalaze na prostoru Španije i severne Afrike.

Drevna Remezijana je bila važan rimski, a potom i vizantijski grad. Bila je jedan od centara ranog hrišćanstva u ovom delu Balkana tokom kasne antike. Do sada su u više arheoloških iskopavanja otkriveni ostaci utvrđenja, nekoliko bazilika i drugih javnih građevina, zatim grobnice i brojni pokretni nalazi. Nažalost, većina ovog drevnog naselja leži ispod današnje Bele Palanke, pa će najveći deo tajni antičke Remezijane verovatno zauvek ostati neotkriven. 

1. mesto - serija otkrića na srednjovekovnom lokalitetu Metaljka u Zagrađu na planini Rudnik

Ono što, po mišljenju ArcheoSerbia ova otkrića čini važnim i najznačajnijim u prošloj godini jeste činjenica da su takvi nalazi iz vremena našeg srednjeg veka retki, pošto su crkve i drugi lokaliteti sistematski uništavani i zapostavljani od strane Turaka koji su osvojili Srbiju sredinom 15. veka.

Crkva na Metaljci je otkrivena 2020. godine, kada su arheolozi otkopali njene temelje. Potiče iz 14. ili 15. veka i imala je dimenzije 11.3 x 6.7 metara. Tada je istražen samo mali deo unutrašnjosti, oltar i deo uz južni zid.

Do novih otkrića se došlo 2022. godine, tokom iskopavanja ostataka male srednjovekovne crkve na lokalitetu Metaljka ispod vrha Ostrvica. Najlepše i najznačajnije među njima je mermerna nadgrobna ploča srpskog srednjovekovnog plemića Žarka iz 14. ili 15. veka isklesana od mermera na kojoj je urezan grb. Grb se sastoji od šlema sa čelenkom u obliku krsta čiji vrh je ukrašen krinom, koji drže dva goluba. Levo i desno od šlema nalazi se ćirilični natpis "Жарко", i najverovatnije označava ime plemića koji je podigao ovu crkvu. Čitava kompozicija je okružena okvirom čiji osnovni motiv je trougao, koji simboliše Sveto Trojstvo, a na svakoj stranici trougla nalazi se polukrug. Grob je bio u centralnom delu crkve, ispred oltara. Prema pisanju medija verovatno se radi o grobu Žarka, viteza kneza Lazara, koji je stradao u sukobima sa Nikolom Altomanovićem, jednim od najmoćnijih srpskih oblasnih gospodara druge polovine 14. veka. Grob se nalazi na centralnom mestu crkve, ispred oltarske pregrade.

Drugo važno otkriće unutar crkve je podzemna prostorija, ustvari zasvođena grobnica sa zidovima prekrivenim malterom. Ovakve grobnice nisu karakteristične za naš srednji vek, te s toga ova grobnica predstavlja jedinstven nalaz. Među ostacima crkve pronađen je i prelepi reljef od belog mermera, na kojem je pored biljnih ornamenata prikazan grifon, mitološka zver sa telom, zadnjim nogama i repom lava, i orlovskim kljunom i krilima. Pored navedenog, arheolozi su pronašli još nekoliko grobova srpske srednjovekovne vlastele, ostatke uglačanih ploča kojima je bio prekriven pod crkve, nešto kostiju, metalnih predmeta i fragmenata fresaka. 

Crkva na Metaljci se nalazi ispod vrha Ostrvica, koji predstavlja ostatak razorene vulkanske kupe, na kojem se nalazilo utvrđenje čija je osnovna uloga bila zaštita rudnika i trgovačkih puteva sa severne strane planine Rudnik. Planina Rudnik je bila značajno urbano, trgovačko i rudarsko središte srednjovekovne srpske države. Arheolozi su do sada na više lokaliteta pronašli ostatke mnogih naselja, raskošnih palata, pravoslavnih crkava koje je koristilo lokalno stanovništvo i rimokatoličkih crkava sagrađenih za potrebe stranih trgovaca, rudara i diplomata, kao i ostatke kuća, radionica, i brojne primerke oružja, nakita i predmeta za svakodnevnu upotrebu.

Izvor: ArcheoSerbia

Možda će vas interesovati i:

Komentari 0

Vaš komentar je uspešno poslat i postaće vidljiv čim ga naši administratori odobre.

Slanje komentara nije uspelo.

Nevalidna CAPTCHA

Najnovije

Priroda

Nauka